Die sandwoestyn en die reën van vuur. Die geweldenaars teen God. Capaneus. Die beeld van die Tyd en die vier riviere van die hel.

Omdat die liefde vir my geboorteplek
my gedring het, het ek die verstrooide blare bymekaargemaak
en hulle teruggegee aan hom, wat nou al hees was.

Toe kom ons by die grens waar die tweede
ring van die derde geskei word, en waar
'n verskriklike vorm van Geregtigheid te sien is.

Om hierdie nuwe dinge duidelik te beskryf,
sê ek dat ons op 'n vlakte aangekom het
waarvan die bodem elke plant verwerp;

die smartlike woud lê soos 'n krans
rondom dit, soos die droewe grag om die woud;
daar, reg op die rand, het ons stilgestaan.

Die grond was droë, digte sand,
op geen ander manier gemaak nie as dié
waaroor Cato eens met sy voete geloop het.

O wraak van God, hoe baie behoort elkeen
wat lees wat ek met my eie oë gesien het,
jou te vrees!

Ek het baie troppe naakte siele gesien,
wat almal baie ellendig gehuil het,
en dit het gelyk of verskillende wette oor hulle geld.

Sommige mense het op hul rug op die grond gelê;
ander het gesit, heeltemal ineengekrimp,
en ander het aanhoudend rondgeloop.

Dié wat rondgeloop het, was verreweg die meeste,
en dié wat gelê het in hul pyniging, die minste,
maar hulle tonge was losser om te weeklaag.

Oor die hele sandvlakte het stadig
breë vlokke vuur neergereën,
soos sneeu op die Alpe as daar geen wind is nie.

Soos Alexander in daardie warm streke
van Indië gesien het hoe vlamme ongebroke
op sy leër val tot hulle die grond bereik,

sodat hy sy falankse beveel het
om die grond plat te trap, omdat die vuur
makliker geblus kon word solank dit nog alleen was;

so het die ewige hitte neergedaal,
en die sand het daarvan gebrand soos tontel
onder die vuurslag, om die smart te verdubbel.

Sonder rus was die dans van die ellendige
hande vir ewig aan die gang, nou hier, nou daar,
om die vars kole van hulle af te skud.

"Meester," het ek begin, "u wat alles
oorwin behalwe die vreeslike duiwels wat
by die ingang van die poort teen ons uitgekom het,

wie is daardie groot een wat skynbaar nie
die vuur ag nie, en dreigend en smalend lê,
sodat die reën hom blykbaar glad nie mak maak nie?"

En hy self, wat bewus geword het
dat ek my Gids oor hom uitvra,
het uitgeroep: "Soos ek in die lewe was, so is ek dood.

Al sou Jupiter sy smid uitput, van wie
hy in sy woede die skerp donderstraal gegryp het
waarmee ek op my laaste dag getref is;

en al sou hy die ander een ná die ander uitput
by die swart smidsoond in die Mongibello,
terwyl hy skree: 'Help, goeie Vulcanus, help!'

net soos hy by die geveg van Flegra gedoen het,
en al sou hy met al sy krag sy donderstrale na my skiet,
sou hy tog nie 'n blye wraak daaruit kry nie."

Toe het my Gids met soveel krag gepraat
dat ek hom nog nooit so hard gehoor het nie:
"O Capaneus, juis omdat jou hoogmoed

nie geblus word nie, word jy des te meer gestraf;
geen pyniging behalwe jou eie raserny
sou 'n volkome straf vir jou woede wees nie."

Toe het hy hom met 'n vriendeliker gesig na my gedraai
en gesê: "Hy was een van die sewe konings
wat Thebe beleër het, en hy het God geminag

en lyk nog steeds of hy Hom minag en min van Hom dink;
maar soos ek vir hom gesê het, is sy eie smaadwoorde
die mees gepaste versiering vir sy bors.

Volg my nou, en pas op dat jy
nog nie jou voete op die brandende sand sit nie,
maar hou hulle altyd naby die woud."

Sonder om 'n woord te sê, het ons gekom tot waar
'n klein stroompie uit die woud spuit,
waarvan die rooi kleur my hare nog laat regop staan.

Soos die spruitjie wat uit die Bulicame vloei,
wat die sondige vroue later onder hulle verdeel,
so het dit afwaarts deur die sand geloop.

Sy bodem en albei skuins walle
was van klip gemaak, en ook die rande aan die kante;
daaraan het ek gesien dat dit die deurgang was.

"Van alles wat ek aan jou gewys het
vandat ons deur die poort ingegaan het
waarvan die drumpel vir niemand gesluit is nie,

het jou oë niks gesien nie
wat so merkwaardig is soos hierdie rivier,
wat al die vlammetjies bo hom blus."

Dit was die woorde van my Gids; daarom het ek hom gevra
dat hy my ruim van die kos sou gee
waarna hy my ruim honger laat kry het.

"In die middel van die see lê 'n verwoeste land,"
het hy daarna gesê, "met die naam Kreta,
onder wie se koning die wêreld eens rein was.

Daar is 'n berg wat eens bly was
met waters en blare, en Ida genoem is;
nou is dit verlate, soos iets wat uitgeput is.

Rhea het dit eens gekies as die veilige wieg
vir haar eie seun; en om hom beter weg te steek,
het sy daar lawaai laat maak elke keer as hy huil.

'n Groot ou man staan regop binne die berg,
met sy rug na Damietta gedraai,
en hy kyk na Rome asof dit sy spieël is.

Sy kop is van fyn goud gemaak,
sy arms en bors van suiwer silwer;
dan is hy van brons tot onder by die mik.

Van daar af na onder is alles uitgesoekte yster,
behalwe dat die regtervoet van gebakte klei is,
en hy staan meer op dié een as op die ander.

Elke deel behalwe die goud is deur 'n skeur
oopgekloof, waaruit trane drup,
wat saamvloei en deur daardie grot boor.

Van rots tot rots val hulle tot in hierdie dal;
hulle vorm die Acheron, die Styx en die Flegeton;
dan gaan hulle met hierdie nou kanaal af

tot by die punt waar daar geen afdaal meer is nie.
Daar vorm hulle die Kocytus; wat daardie poel is,
sal jy self sien, daarom word dit nie hier vertel nie."

En ek aan hom: "As hierdie stroompie
dan so uit ons wêreld ontspring,
waarom verskyn dit net hier op hierdie rand aan ons?"

En hy aan my: "Jy weet dat die plek rond is,
en hoewel jy al ver gereis het,
altyd na links, afwaarts na die bodem,

het jy nog nie die hele kring omgegaan nie.
As iets nuuts dus aan ons verskyn,
behoort dit nie verbasing op jou gesig te bring nie."

En ek weer: "Meester, waar sal die Lethe
en die Flegeton gevind word? Want oor die een swyg u,
en van die ander sê u dat dit uit hierdie reën ontstaan?"

"Met al jou vrae maak jy my waarlik bly,"
het hy geantwoord, "maar die kook van die rooi
water behoort een van jou vrae al te beantwoord.

Die Lethe sal jy sien, maar buite hierdie afgrond,
daar waar die siele heengaan om hulle te was
wanneer die sonde waaroor hulle berou het, weggeneem is."

Toe het hy gesê: "Dit is nou tyd om die woud
te verlaat; sorg dat jy agter my aankom;
die walle, wat nie brand nie, vorm 'n pad,

en bo hulle word alle vuur geblus."

Cato van Utica (95–46 v.C.) was 'n Romeinse staatsman wat in 47 v.C. met sy troepe deur die Libiese woestyn gemars het.

Die verhaal van Alexander die Grote en die vuurreën in Indië kom uit 'n Middeleeuse brief wat aan Alexander toegeskryf is.

Capaneus was een van die sewe konings wat Thebe beleër het. Hy het op die stadsmuur gespot dat selfs Jupiter hom nie kon keer nie, en is toe deur Jupiter se weerlig doodgeslaan. Jupiter se smid is Vulcanus, wat volgens die mite onder die Mongibello (die vulkaan Etna) gewerk het; by Flegra het Jupiter die reuse verslaan.

Die Bulicame was 'n warmwaterbron naby Viterbo, waarvan die water na die huise van prostitute afgelei is.

Die "groot ou man" op Kreta is gebaseer op die beeld in Nebukadnesar se droom in Daniël 2. Volgens die kommentators stel hy die mensegeskiedenis voor: die goue kop is die goue eeu van onskuld onder koning Saturnus, en hy kyk na Rome, terwyl sy rug na Damietta in Egipte, die ou Ooste, gedraai is.

Die trane wat uit die beeld drup, vorm al die riviere van die hel. Die Lethe, die rivier van vergetelheid, lê nie in die hel nie, maar bo-op die Louteringsberg, die berg van die Vagevuur.