Hoofstuk 24
Die diewe en die slange
Die sewende sloot: die diewe. Vanni Fucci. Slange.
In daardie deel van die jong jaar
wanneer die son sy lokke onder die Waterdraer verkoel,
en die nagte al nader aan die helfte van die dag kom,
wanneer die son sy lokke onder die Waterdraer verkoel,
en die nagte al nader aan die helfte van die dag kom,
wanneer die ryp op die grond
die beeld van haar wit suster, die sneeu, naboots,
maar die skerpte van haar pen nie lank hou nie,
die beeld van haar wit suster, die sneeu, naboots,
maar die skerpte van haar pen nie lank hou nie,
dan staan die boer, wie se voer opraak,
op en kyk, en sien die vlakte
heeltemal wit blink, en hy slaan hom op die heup,
op en kyk, en sien die vlakte
heeltemal wit blink, en hy slaan hom op die heup,
gaan terug in die huis en kla heen en weer
soos 'n arme drommel wat nie weet wat om te doen nie;
dan kom hy weer uit, en die hoop leef weer op
soos 'n arme drommel wat nie weet wat om te doen nie;
dan kom hy weer uit, en die hoop leef weer op
as hy sien dat die wêreld sy gesig verander het
in 'n kort tydjie, en hy neem sy herderstaf
en dryf die lammertjies uit om te wei.
in 'n kort tydjie, en hy neem sy herderstaf
en dryf die lammertjies uit om te wei.
So het my Meester my ontstel
toe ek sien hoe ontsteld sy voorkop was,
en net so gou het die pleister op die seer gekom.
toe ek sien hoe ontsteld sy voorkop was,
en net so gou het die pleister op die seer gekom.
Want toe ons by die verwoeste brug kom,
het die Gids na my gedraai met daardie sagte blik
wat ek die eerste keer aan die voet van die berg gesien het.
het die Gids na my gedraai met daardie sagte blik
wat ek die eerste keer aan die voet van die berg gesien het.
Hy het sy arms oopgemaak, ná hy by homself
'n besluit geneem het, en eers die puin
goed bekyk het, en my vasgegryp.
'n besluit geneem het, en eers die puin
goed bekyk het, en my vasgegryp.
En net soos iemand wat werk en terselfdertyd nadink,
en altyd lyk of hy vooruit beplan,
so het hy my opgelig na die top
en altyd lyk of hy vooruit beplan,
so het hy my opgelig na die top
van 'n groot rots, en 'n ander rotspunt bekyk,
en gesê: "Gryp daarna daardie een vas,
maar toets eers of dit sterk genoeg is om jou te hou."
en gesê: "Gryp daarna daardie een vas,
maar toets eers of dit sterk genoeg is om jou te hou."
Dit was geen pad vir iemand met 'n mantel nie;
want ons kon skaars – hy lig, en ek van onder af gestoot –
van rotspunt tot rotspunt opklim.
want ons kon skaars – hy lig, en ek van onder af gestoot –
van rotspunt tot rotspunt opklim.
En as die klim aan hierdie kant
nie korter was as aan die ander kant nie,
weet ek nie van hom nie, maar ek sou heeltemal uitgeput gewees het.
nie korter was as aan die ander kant nie,
weet ek nie van hom nie, maar ek sou heeltemal uitgeput gewees het.
Maar omdat die hele Malebolge
na die bek van die diepste put toe afhel,
bring die bou van elke vallei mee
na die bek van die diepste put toe afhel,
bring die bou van elke vallei mee
dat die een wal hoër staan en die ander laer.
Tog het ons uiteindelik die punt bereik
waar die laaste klip van die brug afgebreek het.
Tog het ons uiteindelik die punt bereik
waar die laaste klip van die brug afgebreek het.
Die asem was so uit my longe uitgemelk
toe ek bo was, dat ek nie verder kon gaan nie;
ek het sommer gaan sit sodra ek daar aankom.
toe ek bo was, dat ek nie verder kon gaan nie;
ek het sommer gaan sit sodra ek daar aankom.
"Nou moet jy so jou luiheid afskud,"
het my Meester gesê, "want wie op dons sit
of onder 'n deken lê, word nie beroemd nie;
het my Meester gesê, "want wie op dons sit
of onder 'n deken lê, word nie beroemd nie;
en wie sy lewe sonder roem verteer,
laat net so min spoor van homself op aarde
as rook in die lug of skuim op die water.
laat net so min spoor van homself op aarde
as rook in die lug of skuim op die water.
Staan daarom op, oorwin jou uitputting
met die gees wat elke stryd oorwin,
as dit nie saam met sy swaar liggaam wegsink nie.
met die gees wat elke stryd oorwin,
as dit nie saam met sy swaar liggaam wegsink nie.
Jy moet nog 'n langer trap uitklim;
dit is nie genoeg om van hierdie mense weg te kom nie.
As jy my verstaan, laat dit jou dan help."
dit is nie genoeg om van hierdie mense weg te kom nie.
As jy my verstaan, laat dit jou dan help."
Toe het ek opgestaan en gemaak of ek meer asem
het as wat ek eintlik gevoel het,
en gesê: "Gaan voort, want ek is sterk en vol moed."
het as wat ek eintlik gevoel het,
en gesê: "Gaan voort, want ek is sterk en vol moed."
Ons het ons pad opwaarts langs die rotsrug gevat,
wat skerp en smal en moeilik was,
en baie steiler as die vorige een.
wat skerp en smal en moeilik was,
en baie steiler as die vorige een.
Ek het gepraat terwyl ek loop, om nie uitgeput te lyk nie;
toe het daar uit die volgende sloot 'n stem gekom
wat nie goed in staat was om woorde te vorm nie.
toe het daar uit die volgende sloot 'n stem gekom
wat nie goed in staat was om woorde te vorm nie.
Ek weet nie wat dit gesê het nie, hoewel ek
al bo-op die rug van die boog wat daar oorgaan;
maar die een wat gepraat het, het kwaad gelyk.
al bo-op die rug van die boog wat daar oorgaan;
maar die een wat gepraat het, het kwaad gelyk.
Ek het afgebuk, maar my lewende oë
kon die bodem nie bereik nie, weens die donker;
daarom het ek gesê: "Meester, sorg tog dat ons
kon die bodem nie bereik nie, weens die donker;
daarom het ek gesê: "Meester, sorg tog dat ons
by die volgende wal uitkom, en laat ons teen die muur afklim;
want soos ek van hier af hoor en nie verstaan nie,
so kyk ek af en onderskei niks."
want soos ek van hier af hoor en nie verstaan nie,
so kyk ek af en onderskei niks."
"Ek gee jou geen ander antwoord nie," het hy gesê,
"as om dit te doen; want op 'n beskeie versoek
behoort die daad in stilte te volg."
"as om dit te doen; want op 'n beskeie versoek
behoort die daad in stilte te volg."
Ons het aan die kop van die brug afgeklim,
waar dit by die agtste wal aansluit,
en toe het die sloot voor my oopgelê;
waar dit by die agtste wal aansluit,
en toe het die sloot voor my oopgelê;
en ek het daarin 'n verskriklike swerm
slange gesien, van so 'n monsteragtige soort
dat die herinnering my bloed nog laat stol.
slange gesien, van so 'n monsteragtige soort
dat die herinnering my bloed nog laat stol.
Laat Libië nie langer met sy sand spog nie;
want al broei dit chelydri, jaculi en phareae,
saam met cenchri en amphisbaena,
want al broei dit chelydri, jaculi en phareae,
saam met cenchri en amphisbaena,
het dit nog nooit soveel plae of so kwaadaardige
gewys nie, nie saam met die hele Ethiopië nie,
en ook nie saam met alles wat aan die Rooi See lê nie!
gewys nie, nie saam met die hele Ethiopië nie,
en ook nie saam met alles wat aan die Rooi See lê nie!
Tussen hierdie wrede en uiters somber swerm
het mense kaal en verskrik rondgehardloop,
sonder hoop op 'n gat om in weg te kruip of 'n heliotroop.
het mense kaal en verskrik rondgehardloop,
sonder hoop op 'n gat om in weg te kruip of 'n heliotroop.
Hulle hande was met slange agter hul rûe vasgebind;
die slange het hul stert en kop deur hul lendene
gesteek en voor hulle in 'n knoop gedraai.
die slange het hul stert en kop deur hul lendene
gesteek en voor hulle in 'n knoop gedraai.
En kyk! Op een wat aan ons kant was,
het 'n slang afgeskiet en hom deurboor
net daar waar die nek aan die skouers vasgeknoop is.
het 'n slang afgeskiet en hom deurboor
net daar waar die nek aan die skouers vasgeknoop is.
Nog nooit is 'n "o" of 'n "i" so vinnig geskryf
as wat hy aan die brand geslaan en verbrand het nie;
en hy moes in sy val heeltemal tot as word.
as wat hy aan die brand geslaan en verbrand het nie;
en hy moes in sy val heeltemal tot as word.
En toe hy so op die grond vernietig was,
het die as weer saamgetrek en vanself
dadelik weer tot homself teruggekeer.
het die as weer saamgetrek en vanself
dadelik weer tot homself teruggekeer.
Net so, erken die groot wyses,
sterf die feniks en word dan weer gebore
wanneer hy sy vyfhonderdste jaar nader;
sterf die feniks en word dan weer gebore
wanneer hy sy vyfhonderdste jaar nader;
in sy lewe eet hy nie kruie of graan nie,
maar net trane van wierook en amomum,
en nardus en mirre is sy laaste doodskleed.
maar net trane van wierook en amomum,
en nardus en mirre is sy laaste doodskleed.
En soos iemand wat val en nie weet hoe nie,
deur die krag van duiwels wat hom aarde toe sleep,
of deur 'n ander verstopping wat 'n mens verlam,
deur die krag van duiwels wat hom aarde toe sleep,
of deur 'n ander verstopping wat 'n mens verlam,
wanneer hy opstaan en om hom rondkyk,
heeltemal verwar deur die groot benoudheid
wat hy deurgemaak het, en sug terwyl hy kyk –
heeltemal verwar deur die groot benoudheid
wat hy deurgemaak het, en sug terwyl hy kyk –
so was daardie sondaar nadat hy opgestaan het.
Geregtigheid van God! O, hoe streng is dit
wat sulke houe uit wraak laat neerreën!
Geregtigheid van God! O, hoe streng is dit
wat sulke houe uit wraak laat neerreën!
Die Gids het hom daarna gevra wie hy was;
en hy het geantwoord: "Ek het nie lank gelede
uit Toskane in hierdie wrede kloof neergereën.
en hy het geantwoord: "Ek het nie lank gelede
uit Toskane in hierdie wrede kloof neergereën.
'n Dierlike lewe, nie 'n menslike nie, het my behaag,
soos die muil wat ek was; ek is Vanni Fucci,
'n dier, en Pistoia was my gepaste lêplek."
soos die muil wat ek was; ek is Vanni Fucci,
'n dier, en Pistoia was my gepaste lêplek."
En ek vir die Gids: "Sê vir hom hy moenie wegglip nie,
en vra watter misdaad hom hier onder ingestoot het,
want ek het hom eenkeer as 'n man van bloed en woede geken."
en vra watter misdaad hom hier onder ingestoot het,
want ek het hom eenkeer as 'n man van bloed en woede geken."
En die sondaar, wat dit gehoor het, het nie voorgegee nie,
maar sy gedagtes en sy gesig na my gedraai
en met 'n somber skaamte gebloos.
maar sy gedagtes en sy gesig na my gedraai
en met 'n somber skaamte gebloos.
Toe het hy gesê: "Dit maak my meer seer dat jy my
in hierdie ellende betrap waarin jy my sien,
as toe ek uit die ander lewe weggeneem is.
in hierdie ellende betrap waarin jy my sien,
as toe ek uit die ander lewe weggeneem is.
Wat jy vra, kan ek nie weier nie:
ek is so diep neergewerp omdat ek
die sakristie van sy mooi versierings beroof het,
ek is so diep neergewerp omdat ek
die sakristie van sy mooi versierings beroof het,
en dit is eenkeer valslik op 'n ander gelê.
Maar sodat jy nie te veel plesier uit hierdie gesig haal nie,
as jy ooit uit hierdie donker plekke uitkom,
Maar sodat jy nie te veel plesier uit hierdie gesig haal nie,
as jy ooit uit hierdie donker plekke uitkom,
maak jou ore oop vir wat ek aankondig, en hoor:
eers word Pistoia van die Swartes leeggemaak;
dan vernuwe Florence sy mense en sy gewoontes.
eers word Pistoia van die Swartes leeggemaak;
dan vernuwe Florence sy mense en sy gewoontes.
Mars trek 'n damp op uit Val di Magra
wat met troebel wolke omhul is,
en met 'n onstuimige en bitter storm
wat met troebel wolke omhul is,
en met 'n onstuimige en bitter storm
sal die geveg oor Campo Piceno woed;
dan sal hy die mis skielik oopskeur,
sodat elke Witte daardeur getref sal word.
dan sal hy die mis skielik oopskeur,
sodat elke Witte daardeur getref sal word.
En dit het ek gesê sodat dit jou pyn kan gee."
Die opening beskryf laat Januarie tot Februarie, wanneer die son in die teken van die Waterdraer (Aquarius) staan en die dae langer word; die ryp lyk soos sneeu, maar smelt gou weg.
Die "trap" wat Dante nog moet uitklim, is volgens die kommentators die Louteringsberg (die berg van die vagevuur) wat ná die hel kom.
Die name in die strofe oor Libië is soorte slange uit die Romeinse digter Lucanus se beskrywing van die Libiese woestyn. 'n Heliotroop is 'n edelsteen wat volgens oorlewering sy draer onsigbaar kon maak.
Die feniks is 'n mitiese voël wat volgens oorlewering elke vyfhonderd jaar in vuur sterf en uit sy as herrys.
Vanni Fucci was 'n gewelddadige man uit Pistoia wat omstreeks 1293 die skatkamer van die katedraal beroof het; 'n ander man is eers daarvoor beskuldig.
Die Swartes en die Wittes ("Neri" en "Bianchi") was die twee vyandige partye in Florence en Pistoia; Dante was 'n Witte en is deur die Swartes verban. Vanni Fucci voorspel die nederlaag van die Wittes by Campo Piceno naby Pistoia; volgens die kommentators is die "damp uit Val di Magra" die Swart aanvoerder Moroello Malaspina.