Hoofstuk 25
Die gedaanteverwisselings
Vanni Fucci se straf. Agnello Brunelleschi, Buoso degli Abati, Puccio Sciancato, Cianfa de' Donati en Guercio Cavalcanti.
Toe hy klaar gepraat het, het die dief
sy hande hoog gelig en met albei die vye gemaak
en geskree: "Vat dit, God, want dis vir U bedoel!"
sy hande hoog gelig en met albei die vye gemaak
en geskree: "Vat dit, God, want dis vir U bedoel!"
Van toe af was die slange my vriende;
want een het hom om sy nek gedraai
asof dit wou sê: "Ek wil nie hê jy moet verder praat nie";
want een het hom om sy nek gedraai
asof dit wou sê: "Ek wil nie hê jy moet verder praat nie";
en nog een om sy arms, en het hom weer vasgebind
en hom voor so styf saamgetrek
dat hy nie eens met hulle kon roer nie.
en hom voor so styf saamgetrek
dat hy nie eens met hulle kon roer nie.
Pistoia, ag, Pistoia! Waarom besluit jy nie
om jouself tot as te verbrand en so te vergaan,
aangesien jy jou voorvaders in kwaaddoen oortref?
om jouself tot as te verbrand en so te vergaan,
aangesien jy jou voorvaders in kwaaddoen oortref?
Deur al die donker kringe van die hel
het ek geen gees gesien wat so trots teen God was nie,
selfs nie hy wat by Thebe van die mure afgeval het nie!
het ek geen gees gesien wat so trots teen God was nie,
selfs nie hy wat by Thebe van die mure afgeval het nie!
Hy het weggevlug en geen woord meer gesê nie;
en ek het 'n Kentaur vol woede gesien
wat aankom en roep: "Waar is hy, waar is die spotter?"
en ek het 'n Kentaur vol woede gesien
wat aankom en roep: "Waar is hy, waar is die spotter?"
Ek dink nie die Maremma het soveel
slange as wat hy oor sy hele rug gehad het,
tot waar ons menslike gedaante begin nie.
slange as wat hy oor sy hele rug gehad het,
tot waar ons menslike gedaante begin nie.
Op sy skouers, net agter die nek,
het 'n draak met wyd oop vlerke gelê,
en dié steek alles aan die brand wat hy teëkom.
het 'n draak met wyd oop vlerke gelê,
en dié steek alles aan die brand wat hy teëkom.
My Meester het gesê: "Dit is Cacus, wat
onder die rots op die berg Aventinus
dikwels 'n meer van bloed gemaak het.
onder die rots op die berg Aventinus
dikwels 'n meer van bloed gemaak het.
Hy gaan nie saam met sy broers langs dieselfde pad nie,
weens die listige diefstal wat hy gepleeg het
van die groot kudde wat naby hom was;
weens die listige diefstal wat hy gepleeg het
van die groot kudde wat naby hom was;
daarom het sy skelm dade 'n einde gekry onder
die knots van Hercules, wat hom miskien
honderd houe gegee het, en hy het nie tien gevoel nie."
die knots van Hercules, wat hom miskien
honderd houe gegee het, en hy het nie tien gevoel nie."
Terwyl hy so gepraat het, het die Kentaur verbygegaan,
en drie geeste het onder ons aangekom,
sonder dat ek of my Gids hulle gewaar het,
en drie geeste het onder ons aangekom,
sonder dat ek of my Gids hulle gewaar het,
totdat hulle geskree het: "Wie is julle?"
Daarom het ons gesprek stilgestaan,
en toe het ons net op hulle gelet.
Daarom het ons gesprek stilgestaan,
en toe het ons net op hulle gelet.
Ek het hulle nie geken nie; maar dit het gebeur,
soos dit by toeval dikwels gebeur,
dat een die naam van 'n ander moes noem
soos dit by toeval dikwels gebeur,
dat een die naam van 'n ander moes noem
en uitroep: "Waar het Cianfa gebly?"
Daarop het ek, sodat my Gids sou oplet,
my vinger van my ken tot by my neus gelê.
Daarop het ek, sodat my Gids sou oplet,
my vinger van my ken tot by my neus gelê.
As jy nou, leser, traag is om te glo
wat ek gaan vertel, sal dit geen wonder wees nie,
want ek wat dit gesien het, kan dit self skaars aanvaar.
wat ek gaan vertel, sal dit geen wonder wees nie,
want ek wat dit gesien het, kan dit self skaars aanvaar.
Terwyl ek my oë op hulle gerig gehou het,
kyk! – 'n slang met ses pote skiet vorentoe
voor een van hulle in en klou hom heeltemal vas.
kyk! – 'n slang met ses pote skiet vorentoe
voor een van hulle in en klou hom heeltemal vas.
Met sy middelste pote het dit hom om die maag vasgebind,
en met die voorste het dit sy arms gegryp;
toe het dit sy tande deur sy een wang en die ander gedruk;
en met die voorste het dit sy arms gegryp;
toe het dit sy tande deur sy een wang en die ander gedruk;
die agterste pote het dit oor sy dye uitgestrek
en sy stert tussen die twee deurgesteek
en dit agter teen sy lende op uitgesprei.
en sy stert tussen die twee deurgesteek
en dit agter teen sy lende op uitgesprei.
Klimop het nog nooit met sy rankies
so aan 'n boom vasgeklou soos hierdie gruwelike slang
sy eie ledemate om die ander s'n gedraai het nie.
so aan 'n boom vasgeklou soos hierdie gruwelike slang
sy eie ledemate om die ander s'n gedraai het nie.
Toe het hulle aan mekaar vasgekleef asof hulle
van warm bywas gemaak was, en hulle kleure het gemeng;
nie die een of die ander het meer gelyk soos wat hy was nie;
van warm bywas gemaak was, en hulle kleure het gemeng;
nie die een of die ander het meer gelyk soos wat hy was nie;
net soos, voor die vlam uit, 'n bruin kleur
oor die papier opwaarts kruip,
wat nog nie swart is nie, terwyl die wit sterf.
oor die papier opwaarts kruip,
wat nog nie swart is nie, terwyl die wit sterf.
Die ander twee het gekyk, en elkeen van hulle
het uitgeroep: "Ag, Agnello, hoe verander jy!
Kyk, nou is jy nie twee nie en ook nie een nie."
het uitgeroep: "Ag, Agnello, hoe verander jy!
Kyk, nou is jy nie twee nie en ook nie een nie."
Die twee koppe het reeds een geword,
toe ons twee gedaantes sien wat ineengevloei het
tot een gesig waarin albei verlore was.
toe ons twee gedaantes sien wat ineengevloei het
tot een gesig waarin albei verlore was.
Uit vier ledemate is die twee arms gevorm;
die dye en bene, die maag en die bors
het lede geword wat nog nooit gesien is nie.
die dye en bene, die maag en die bors
het lede geword wat nog nooit gesien is nie.
Elke vorige voorkoms was daar uitgewis;
twee en tog geeneen het die verwronge beeld
gelyk, en so het dit met stadige treë weggegaan.
twee en tog geeneen het die verwronge beeld
gelyk, en so het dit met stadige treë weggegaan.
Net soos 'n akkedis onder die groot gesel
van die hondsdae, wanneer hy van heining wissel,
soos 'n weerligstraal lyk as hy oor die pad skiet,
van die hondsdae, wanneer hy van heining wissel,
soos 'n weerligstraal lyk as hy oor die pad skiet,
so het 'n klein vurige slang verskyn
wat op die mae van die ander twee afgekom het,
blougrys en swart soos 'n peperkorrel.
wat op die mae van die ander twee afgekom het,
blougrys en swart soos 'n peperkorrel.
En in daardie deel waardeur ons eerste
ons voedsel ontvang, het dit een van hulle deurboor;
toe het dit voor hom uitgestrek neergeval.
ons voedsel ontvang, het dit een van hulle deurboor;
toe het dit voor hom uitgestrek neergeval.
Die een wat deurboor is, het daarna gekyk, maar niks gesê nie;
nee, eerder het hy met roerlose voete gegaap,
net asof slaap of koors hom oorval het.
nee, eerder het hy met roerlose voete gegaap,
net asof slaap of koors hom oorval het.
Hy het na die slang gestaar, en dit na hom;
die een deur die wond, die ander deur die mond
het hewig gerook, en die rook het gemeng.
die een deur die wond, die ander deur die mond
het hewig gerook, en die rook het gemeng.
Laat Lucanus voortaan stilbly waar hy praat
van die ellendige Sabellus en Nasidius,
en laat hom wag om te hoor wat nou kom.
van die ellendige Sabellus en Nasidius,
en laat hom wag om te hoor wat nou kom.
Laat Ovidius stilbly oor Cadmus en Arethusa;
want as hy in sy verhale hom in 'n slang
en haar in 'n fontein verander, beny ek hom dit nie;
want as hy in sy verhale hom in 'n slang
en haar in 'n fontein verander, beny ek hom dit nie;
want twee wesens het hy nog nooit van aangesig tot aangesig
so omskep dat albei gedaantes
gereed was om hulle stof met mekaar te ruil nie.
so omskep dat albei gedaantes
gereed was om hulle stof met mekaar te ruil nie.
Hulle het so op mekaar gereageer
dat die slang sy stert in 'n vurk gesplits het,
en die gewonde het ook sy voete saamgetrek.
dat die slang sy stert in 'n vurk gesplits het,
en die gewonde het ook sy voete saamgetrek.
Die bene, saam met die dye self,
het so aan mekaar vasgekleef dat die las binne kort tyd
geen sigbare teken meer gegee het nie.
het so aan mekaar vasgekleef dat die las binne kort tyd
geen sigbare teken meer gegee het nie.
Die een met die gesplete stert het die gestalte aangeneem
wat die ander verloor het, en sy vel
het sag geword, en die ander s'n hard.
wat die ander verloor het, en sy vel
het sag geword, en die ander s'n hard.
Ek het gesien hoe die arms by die oksels intrek,
en hoe albei die slang se pote, wat kort was,
net soveel langer word as wat die arms korter geword het.
en hoe albei die slang se pote, wat kort was,
net soveel langer word as wat die arms korter geword het.
Daarna het die agterpote, saamgedraai,
die lid geword wat 'n man bedek,
en die ellendeling het van syne twee gemaak.
die lid geword wat 'n man bedek,
en die ellendeling het van syne twee gemaak.
Terwyl die rook albei met 'n nuwe kleur
omhul, en hare laat groei
op die een en dit van die ander afstroop,
omhul, en hare laat groei
op die een en dit van die ander afstroop,
het die een opgestaan en die ander neergeval,
sonder dat hulle hul goddelose oë van mekaar afdraai,
en onder dié oë het elkeen sy snoet verander.
sonder dat hulle hul goddelose oë van mekaar afdraai,
en onder dié oë het elkeen sy snoet verander.
Die een wat staan, het syne na die slape teruggetrek,
en uit die oortollige stof wat daarheen gekom het,
het die ore uit die hol wange te voorskyn gekom;
en uit die oortollige stof wat daarheen gekom het,
het die ore uit die hol wange te voorskyn gekom;
wat nie teruggeloop het nie maar oorgebly het
van daardie oortollige stof, het vir die gesig 'n neus gevorm,
en die lippe het so dik geword as wat gepas was.
van daardie oortollige stof, het vir die gesig 'n neus gevorm,
en die lippe het so dik geword as wat gepas was.
Die een wat plat lê, druk sy snoet vorentoe
en trek sy ore terug in sy kop in,
op dieselfde manier as wat die slak sy horings intrek;
en trek sy ore terug in sy kop in,
op dieselfde manier as wat die slak sy horings intrek;
en die tong, wat eers heel en geskik
vir praat was, splits, en die gesplete tong
van die ander gaan toe, en die rook hou op.
vir praat was, splits, en die gesplete tong
van die ander gaan toe, en die rook hou op.
Die siel wat in 'n slang verander is,
vlug sissend weg langs die vallei,
en die ander spoeg agter hom aan terwyl hy praat.
vlug sissend weg langs die vallei,
en die ander spoeg agter hom aan terwyl hy praat.
Toe het hy sy nuwe skouers na hom gedraai
en vir die ander gesê: "Ek wil hê Buoso moet hardloop,
kruipend soos ek gedoen het, langs hierdie pad."
en vir die ander gesê: "Ek wil hê Buoso moet hardloop,
kruipend soos ek gedoen het, langs hierdie pad."
So het ek gesien hoe die bewoners van die sewende sloot
verander en weer verander; en laat die nuutheid
my verskoning wees as my pen iewers afdwaal.
verander en weer verander; en laat die nuutheid
my verskoning wees as my pen iewers afdwaal.
En hoewel my oë effens
verbysterd was en my gemoed ontsteld,
kon hulle nie so ongemerk wegvlug nie
verbysterd was en my gemoed ontsteld,
kon hulle nie so ongemerk wegvlug nie
dat ek nie duidelik Puccio Sciancato gesien het nie;
en hy was die enigste van die drie metgeselle
wat aan die begin gekom het, wat nie verander is nie;
en hy was die enigste van die drie metgeselle
wat aan die begin gekom het, wat nie verander is nie;
die ander was hy oor wie jy, Gaville, ween.
"Die vye maak" is 'n onbeskofte handgebaar (die duim tussen twee vingers gesteek) waarmee iemand gespot of beledig word. Die dief is Vanni Fucci, wat in die vorige sang as kerkdief gestraf word.
"Hy wat by Thebe van die mure afgeval het" is Capaneus, een van die sewe konings wat Thebe beleër het; hy het die gode getart en is deur Jupiter se weerligstraal getref (sien sang 14).
Cacus was 'n vuurspuwende reus uit die Romeinse mite wat in 'n grot op die Aventynse heuwel in Rome gewoon het. Hy het beeste van Hercules gesteel en is deur hom doodgeslaan. By Dante is hy 'n Kentaur, en hy word nie saam met die ander Kentaure by die rivier van bloed (sang 12) gestraf nie, maar hier tussen die diewe.
Die vyf Florentynse diewe in hierdie sang is Agnello Brunelleschi, Buoso degli Abati, Puccio Sciancato ("die Kreupele"), Cianfa de' Donati en Guercio Cavalcanti. Volgens die kommentators is Cianfa die sespotige slang wat met Agnello saamsmelt, en Guercio die klein vurige slang wat met Buoso van gedaante ruil.
Lucanus vertel in sy gedig oor die burgeroorlog hoe die soldate Sabellus en Nasidius deur slange gebyt is; die een het weggesmelt en die ander opgeswel. Ovidius vertel in sy Metamorfoses hoe Cadmus in 'n slang en die nimf Arethusa in 'n fontein verander is.
Volgens die kommentators is Guercio Cavalcanti deur inwoners van Gaville, 'n dorpie naby Florence, vermoor. Sy familie het die moord gewreek deur baie van die dorp se mense dood te maak; daarom "ween" Gaville oor hom.