Gedeeltes XXXVIII–XLI

Toe beveel hy dat die uitslag van die stryd by die burg bekend gemaak word,
by die fort op die krans, waar, vol smart,
die edelmanne die hele oggend gesit het,
dapper skilddraers, in twyfel tussen twee dinge:
sou hulle hom as dood beween, of tuis verwelkom,
hul geliefde heer? Niks het hy teruggehou
van die nuwe tyding nie, maar hulle alles vertel,
die boodskapper wat teen die kaap opgery het:
"Nou lê die gewillige gewer van die Weder-volk
op sy sterfbed; die heer van die Geate
slaap op die slagbed deur die draak se daad!
En langs hom lê uitgestrek daardie mensedoder,
dood deur meswonde: geen swaard het gebaat
op daardie ontsaglike ding om op enige wyse
'n wond te maak nie. Daar sit Wiglaf,
Weohstan se seun, aan Beowulf se sy,
die lewende held by die ander, die dode,
en swaar van hart hou hy die doodswag
oor vriend en vyand. Nou kan ons volk
oorlog verwag sodra die val van die koning
onverborge aan Fries en Frank
wyd en syd bekend word. Die twis het begin
toe Hygelac vurig op die Hugas toegeslaan het
en met sy vloot na die Friese land gevaar het.
Daar het die Hetwaras hom in die oorlog verneder,
hul oorweldigende mag met sulke dapperheid gebruik
dat die strydvaardige daaronder moes buig
en in die geveg sneuwel. Aan sy vriende kon
daardie held geen skatte meer gee nie! En sedertdien
het die Merowinge se guns ons heeltemal ontbreek.
Ook verwag ek geen vrede of trou
van die Swede nie. Die nuus het wyd versprei
hoe Ongentheow by Raafwoud
Haethcyn, Hrethel se seun, van hoop en lewe beroof het,
toe die volk van die Geate vir die eerste keer
in oormoedige trots die strydlustige Scylfinge aangeval het.
Gou het die wyse ou vader van Ohtere,
oud en ontsagwekkend, 'n teenhou gegee;
die seekoning het hy gedood, en sy vrou teruggewen,
sy goeie vrou gered, al was sy van haar goud beroof,
die moeder van Ohtere en Onela.
Toe het hy sy vyande gevolg, wat voor hom gevlug het,
swaar benard, en hul weg gesluip het,
sonder 'n heerser, na Raafwoud.

Met sy leër het hy daar beleër wat die swaarde oorgelaat het,
die moeës en gewondes; ellende het hy gedreig
die hele nag deur aan daardie benarde skare:
party sou sy swaard die volgende môre doodmaak,
party sou na die galgboom gaan
tot vreugde van die rawe. Maar redding het gekom
met dagbreek vir daardie wanhopige manne
toe hulle Hygelac se horing hoor blaas,
die klank van sy trompet; die getroue koning
het hul spoor gevolg met 'n trou bende.

Die Hugas is 'n naam vir die Franke; die Hetwaras was 'n Frankiese stam, en die Merowinge die koningshuis van die Franke. Hygelac het op 'n strooptog na Friesland gesneuwel.

Die "wyse ou vader van Ohtere" is Ongentheow, koning van die Swede; die "seekoning" wat hy doodmaak, is Haethcyn, koning van die Geate. Raafwoud is die plek waar die Geate vasgekeer is.

"Die bloedige slagspoor van Swede en Geate
en die storm van hul stryd is wyd en syd gesien,
hoe volk teen volk die geveg gewek het.
Die ou koning met sy bende edelmanne
het na sy vesting gegaan, swaar bedroef:
Ongentheow, die edelman, het na sy burg opgegaan.
Hy het Hygelac se dapperheid leer ken,
die trotse se strydkrag, en wou dit nie langer toets nie,
het daardie vegtende swerwers nie meer uitgedaag nie,
en nie gehoop om sy skat teen die seevaarders te beskerm nie,
sy kind en sy vrou: dus het hy hom weer gewend,
oud, na sy aardwalle. Tog het ná hom gekom,
met slagting vir die Swede, die baniere van Hygelac,
oor vreedsame vlaktes trots aan die opmars,
totdat die Hrethelinge die omheinde vesting bestorm het.
Toe is Ongentheow met die snee van die swaard,
die grysbaard, vasgekeer,
en die volkskoning moes daar
Eofor se woede verduur. In toorn het
Wulf Wonreding met sy wapen na die koning geslaan;
en die hoofman se bloed het weens daardie hou in strome
onder sy hare uitgevloei. Geen vrees het hy gevoel nie,
die stoere ou Scylfing, maar dadelik terugbetaal
met beter munt daardie bitter hou
en sy vyand met wrede opset tegemoet gegaan.
Wonred se seun was nie vinnig genoeg
om die ou hoofman te antwoord nie;
te gou is die helm op sy kop oopgekloof;
met bloed bedek het hy na die aarde gebuig
en neergeval; hy was nog nie gedoem nie,
en hy het herstel, al was die wond swaar.
Toe het Hygelac se dapper kryger,
toe sy broer val, met sy breë swaard geslaan,
'n reuseswaard wat deur die reusehelm breek
oor die skildmuur heen: die koning het neergesak,
sy volk se ou herder, dodelik gewond.
Daar was baie om die broer se wonde te verbind
en hom op te tel, sodra die noodlot
sy mense toegelaat het om die slagveld te beheer.
Maar Eofor het van Ongentheow geneem,
die een held van die ander, die ysterborsplaat,
die harde swaard met sy greep, en die helm ook,
en die grys hoofman se wapenrusting na Hygelac gedra,
wat die tuig aangeneem het, en getrou beloof het
'n ryk beloning onder die volk, en dit ook so nagekom het.
Vir daardie grimmige stryd het die Geatse heer,
Hrethel se seun, toe hy tuiskom,
aan Eofor en Wulf 'n rykdom aan skatte gegee:
elkeen van hulle het honderdduisend gekry
in grond en geskakelde ringe; en teen geen laer prys
kon mense op aarde sulke magtige dade reken nie!
En aan Eofor het hy sy enigste dogter gegee
as pand van sy guns, die trots van sy huis.

"So is die vete, die vyand se woede,
die doodshaat van mense: daarom glo ek vas
dat die Swede ons tuis sal kom opsoek
oor hierdie val van hul vriende, die vegtende Scylfinge,
sodra hulle verneem dat ons krygsleier
leweloos lê, hy wat land en skat
altyd teen al sy vyande verdedig het,
sy volk se welsyn bevorder het, sy loopbaan voltooi het
as 'n dapper held. Nou is haas die beste,
dat ons gaan kyk na ons Geatse heer,
en die gulle ringbreker dra
na die brandstapel. Nie net brokstukke
sal saam met die kryger brand nie. 'n Rykdom aan juwele,
ontelbare goud, in verskrikking verkry,
skatte wat uiteindelik met sy lewe gekoop is,
al daardie buit sal die vlamme neem,
die vuur sal dit verteer. Geen edelman sal
'n juweel ter herinnering dra nie. Geen mooi meisie
sal haar nek met 'n edel ring omkrans nie:
nee, bedroef van gees en van haar goud beroof,
sal sy dikwels oor die paaie van ballingskap gaan,
noudat ons heer alle gelag opsy gesit het,
alle vrolikheid en feesviering. Menige spies
sal oggendkoud stewig vasgeklem word,
hoog opgehef; en die klank van die harp
sal daardie krygers nie wek nie; maar die vaal raaf,
gretig oor die gevallenes, sal sy feesmaal prys
en by die arend spog hoe dapper hy geëet het
toe hy en die wolf die gesneuweldes verslind het."

So het hy sy treurige tyding vertel,
en hy het glad nie gelieg nie, die lojale man,
in woord of daad. Die krygers het opgestaan;
bedroef het hulle na die Arendskrans geklim
met trane wat opwel, om die wonder te aanskou.
Hulle het daar op die sand, uitgestrek in rus,
hul lewelose heer gevind, wat lank gelede
ringe kwistig aan hulle gegee het. Die einddag
het vir die dappere aangebreek; die dood het
in treurige slagting die Weders se koning gegryp.
Daar het hulle boonop die vreemdste wese gesien,
walglik, naby hul leier lê,
plat op die veld. Die vurige draak,
die vreeslike duiwel, was deur vlamme geskroei.
In voete gemeet, was dit vyftig voet
lank soos dit daar lê. Hoog in die lug het dit eens
in die nag rondgeswier, en dan weer teruggekom
na sy lêplek; nou in die dood se vaste greep
het dit die einde van sy vreugdes in die aardsaal bereik.
Daar langs het die kanne en kruike gestaan;
skottels het daar gelê, en kosbaar versierde swaarde
deur roes verteer, want, op die aarde se skoot rustend,
het hulle 'n duisend winters daar gewag.
Want al daardie groot erfenis, daardie goud
van mense van weleer, was deur 'n towerspreuk gebind,
sodat niemand van die mensdom die skatsaal
kon aanraak nie, tensy die Koning van die hemel,
God self, aan wie Hy wou die mag gee,
die Helper van helde, om die skat oop te maak,
net so 'n man as wat Hy gepas ag.

Eofor en Wulf Wonreding is broers, albei krygers van Hygelac. Die Hrethelinge is die Geate, na hul ou koning Hrethel.

Die towerspreuk, of vloek, is op die goud gelê toe dit in die grafheuwel weggebêre is: wie dit vind en neem, sou onheil oor hom bring.

'n Gevaarlike pad, het dit geblyk, het hy geloop
wat skandelik binne-in daardie saal
die rykdom onder die muur weggesteek het! Sy wagter het
een van min gedood, en die vete is gewreek
op treurige wyse. Wonderlik lyk dit,
op watter manier 'n man van mag en moed
dikwels sy lewe beëindig, wanneer die held nie meer
in die mede-saal by liefdevolle vriende mag woon nie.
So ook Beowulf, toe hy daardie grafheuwel se wagter
en die stryd gaan soek het; self het hy nie geweet
op watter wyse hy uiteindelik uit die wêreld sou gaan nie.
Want magtige vorste, wat die goud daar gesit het,
het dit diep met 'n vloek tot die oordeelsdag bedek,
sodat die man met sonde gemerk sou wees,
omring deur verskrikkinge, vas in die bande van die hel,
gepynig deur plae, wat hul skat sou roof.
Tog was dit nie gierigheid vir goud nie, maar die genade van die hemel,
wat die koning altyd voor oë gehou het.
Wiglaf het gepraat, die seun van Weohstan:
"Op die bevel van een moet dikwels baie krygers
smart ly; en so moet ons ook.
Die volk se herder het hoegenaamd geen ag
op ons raad geslaan nie, die geliefde koning!
Ons het hom aangemaan om nie met daardie goudwagter te worstel nie,
maar hom te laat lê waar hy lank was,
in sy aardsaal, wagtend op die einde van die wêreld,
die bevel van die hemel. Hierdie skat is ons s'n,
maar smartlik verkry; te grimmig was die noodlot
wat ons koning en heer daarheen gedra het.
Ek was daar binne, en het alles gesien,
die skat in sy kamer, toe die geleentheid my toegelaat het
(en my pad was glad nie aangenaam nie)
onder die aardwal in. Gretig het ek
soveel uit die skat gegryp as wat my hande kon dra
en dit haastig hierheen teruggebring
na my heer en koning. Hy was nog lewend,
nog by sy volle verstand. Die wyse ou man
het baie in sy smart gepraat, en julle groete gestuur
en gevra dat julle, wanneer hy nie meer asemhaal nie,
op die plek van sy brandstapel 'n hoë grafheuwel bou,
'n magtige gedenkteken. Van alle mense was hy
die waardigste kryger oor die wye aarde
solank hy vreugde gehad het in sy juwele en sy burg.
Laat ons nou haastig vertrek, vir die tweede keer,
om hierdie skatvoorraad te sien en te deursoek,
hierdie wonders agter die muur (ek sal julle die pad wys),
waar julle, bymekaar, julle oë kan uitkyk
na breë goud en ringe. Laat die baar, gou gemaak,
gereed staan wanneer ons uitkom,
om ons koning en aanvoerder daarheen te dra
(geliefde man) waar hy lank sal bly,
veilig in die skuiling van die opperste God."
Toe het Weohstan se seun bevel gegee,
die dapper hoofman, aan baie helde
wat hul eie hoewes besit het, om hierheen te bring
brandhout van ver af (hulle wat oor die volk regeer het)
vir die beroemde se begrafnis. "Die vuur sal verslind,
en vaal vlamme sal teer op die vreeslose kryger
wat dikwels stoer gestaan het in die ysterreën,
wanneer 'n storm van pyle, van die snaar afgeskiet,
oor die skildmuur gevlieg het: die skag het vas gehou,
netjies geveer, en die punt gevolg."
En nou het die wyse jong seun van Weohstan
sewe van die hoofman se dienaars gekies,
die beste wat hy in daardie bende kon vind,
en saam met hierdie krygers gegaan, een van agt,
onder die vyandige dak in. In sy hand het een
'n brandende fakkel gedra en die pad gelei.
Hulle het geen lootjies getrek oor wie die skat sou hou nie
toe die krygers dit eers in die saal sien,
heeltemal sonder 'n wagter,
daar verlore lê. En hulle het min getreur
toe hulle dit haastig uitgesleep het,
die duurgekoopte skat! Die draak het hulle gegooi,
die slang, oor die krans sodat die golf hom kon vat,
en die branders het daardie herder van juwele ingesluk.
Toe is die gevlegte goud op 'n wa gelaai,
– heeltemal ontelbaar! – en die koning is gedra,
die grys held, na Hronesnes.

Die man wat die skat "weggesteek" het, is volgens sommige geleerdes die vlugteling wat die skat ontdek en daaruit gesteel het; ander meen dit is die draak. Met die "een van min" wat die draak gedood het, word Beowulf waarskynlik bedoel.

Volgens sommige geleerdes skemer hier die ou heidense geloof deur: in die ou oorlewering is Beowulf dood omdat hy onwetend aan betowerde goud geraak het.

Toe het die volk van die Geate vir hom
'n brandstapel stewig op die aarde gebou,
en dit behang met helms en oorlogstuig
en blink borsplate, soos die guns wat hy gevra het;
en hulle het die magtige hoofman in die middel gelê,
helde wat oor hul dierbare heer treur.
Toe het die krygers op die heuwel daardie grootste van brandstapels
aangesteek. Houtrook het opgestyg,
swart oor die vlam, en vermeng was die gebrul
van die vlamme met geween (die wind was stil),
totdat die vuur die raamwerk van bene gebreek het,
warm tot in die hart. In swaar gemoed
het hulle hul ellende beklaag, hul heer se dood.
Weeklagend in haar smart het die ou weduwee,
met haar hare opgebind, oor Beowulf se dood
in haar droefheid gesing, en dikwels gesê
dat sy die treurige dae wat kom, vrees,
dood te over, en die lot van oorlog,
en skande. Die rook is deur die hemel verteer.
Die volk van die Weders het daar
op die kaap 'n grafheuwel gebou, breed en hoog,
wat seevaarders van ver af kon sien:
binne tien dae het hul arbeid dit opgerig,
die baken van die strydvaardige. Om die oorblyfsels van die brandstapel
het hulle 'n muur gebou, die waardigste wat ooit
die verstand van hul wysste manne kon bedink.
Hulle het in die grafheuwel daardie kosbare buit gesit,
die ronde stukke en ringe wat hulle tevore geroof het,
dapper helde, uit die skat in die grot,
en die grond die skat van edelmanne toevertrou,
goud in die aarde, waar dit vir ewig lê,
nutteloos vir mense, soos dit van ouds was.
Toe het die strydlustiges om daardie grafheuwel gery,
van edele geboorte, 'n bende van twaalf,
om te weeklaag, om oor hul koning te treur,
hul klaaglied te sing, en hul hoofman te eer.
Hulle het sy heldeskap geprys, van sy dade van dapperheid
waardig getuig: en dit is goed
dat mense hul heer en vriend kragtig loof,
hartlik liefhê, wanneer hy van hier moet gaan,
verlate, uit die lewe in die liggaam weg.

So het die manne van Geatland getreur,
sy haardgenote, oor hul held se heengaan:
hulle het gesê dat hy van al die konings op aarde,
van alle mense, die sagmoedigste en mees beminde was,
teenoor sy volk die vriendelikste, en die gretigste na roem.

Die gedig sê nêrens dat Beowulf getroud was nie. Een geleerde (Bugge) vermoed dat Beowulf later met Hygd, Hygelac se weduwee, getrou het, en dat sy hierdie ou weduwee is.