Nuusblad
Sien almal →
"Jy is laat, Albert. Ek het begin dink jy het besluit om die realiteit te systap.
Albert : Ek het gestaan en kyk na 'n man wat sy fiets probeer regmaak. Hy het geweet dit gaan nie werk nie, maar hy het aanhou probeer. Hy het duidelik gedink dit is belangriker om die fiets reg te maak as om betyds te wees.
Jean-Paul: Presies. Daar is jou vryheid waarvan jy praat. Die man kies om die fiets reg te maak. Hy gee daarmee aan daardie oomblik sy betekenis. Die drang om te bestaan gee betekenis, Albert. Ons dra die kruis van ons vryheid.
Albert: Gevonnis om vry te wees ja...... , jy laat vryheid klink soos tronkstraf wat jy geniet. Ek dink nie ons is so vry nie, Jean-Paul.
Jean Paul: Hoe kan jy dit sê? Wat anders kan ons wees as vry? Ons gee betekenis aan onsself. 'n Akteur is nie van nature 'n akteur nie. Hy speel toneel. Wanneer hy vergeet dat hy toneelspeel en begin glo hy is sy karakter, dan is hy nie meer eerlik nie. Wanneer die persona oorneem, groei hy weg van homself af. Hy en die wêreld vergeet hoe lyk sy regte gesig agter die masker.
Albert: En ek stem saam met jou oor die akteur. Maar jy dink vryheid los die probleem op. Ek dink vryheid is die probleem.
Kyk nou maar na die ou met die fiets. Hy is vry om die fiets reg te maak, ja. Maar hy is nie vry om vir ewig te lewe nie. Hy is sterflik. Hy is nie vry om die wêreld ʼn meer regverdige en vriendelike plek te maak nie. Dit is wat ek met die Absurde bedoel, hierdie botsing tussen ons behoefte aan betekenis, en die wêreld se meëdoenlose dawerende stilte.
Jy wil die stilte oorkom met 'n projek. Jou verbind tot iets. Jy wil iets nalaat.
Jean-Paul: Want om sonder 'n projek te lewe is om jou uniekheid prys te gee. Die mens is nie wat hy is nie, hy is wat hy van homself maak. Ons moet iets doén, kies, en ons verbind tot iets. Om te sê "die wêreld het geen betekenis nie" en daar te stop is kleinburgerlike nihilisme.
Albert: Ek het nooit gesê hou daar op nie. Dis waar ek en jy van mekaar verskil.
Jy dink omdat daar geen betekenis vir ons gegee is nie, ons dit self moet uitdink, self ons eie gode moet word. Dit lei jou daartoe om enigiets te regverdig as jou gekose projek dit vereis. Ek het gesien waarheen daardie logika lei.
Ek sê: Geen betekenis is gegewe nie, ja. Maar daar is grense. Ons Absurde lot bevry ons nie om enigiets te doen nie, dit verbied sekere dinge. Ons kan nie daarvan ontsnap nie, ons kan dit nie genees nie, ons kan slegs daarteen in opstand kom.
Jean-Paul: Opstand? Soos Sisyphus wat sy rots berg op rol? Jy vind vryheid in berusting.
Albert: Nie berusting nie. In vryheid kry jy opstand en helderheid. Sisyphus weet die rots gaan weer bergaf val. Toeval bestaan nie, die gode het hom veroordeel om te doen wat hy doen, maar die rots self het geen doel nie. Sy lot is bepaal, maar sy reaksie en hoe hy optree is sy eie besluit. Hy hoop nie dat die rots môre bo sal bly nie. Hy verag die gode en stoot nogtans. Daardie veragting is sy vryheid. Nie absoluut nie, nie totaal nie, maar menslik.
Jy wil hê die mens moet groter as hyself wees. Ek wil hê hy moet mens bly.
Jean-Paul: Om mens te wees, is opsigself ʼn unieke gawe! 'n Mens maak sy wêreld wanneer hy kies. Wanneer ek kies om by die weerstand aan te sluit, om te skryf, om weerstand te bied, kies ek nie net vir myself nie, ek kies die mens. Ek bepaal my eie wette.
Albert: En as jou eie reëls 'n leuen vereis? As dit bv. vereis dat ons sê 'n mens moet sterf vir iets in die toekoms? Dan het jou eksistensialisme 'n verskoning geword vir 'n nuwe determinisme. Eers het ons God doodgemaak, nou wil jy Hom met selfverwesentliking vervang.
Vir my is daar geen fatalisme of omstandighede wat moord regverdig nie. Daar is geen kernbetekenis genaamd "Mens" waarheen ons beweeg nie. Daar is net hierdie lewe, hierdie son, hierdie gesigte. Die menslike kondisie is nie dat ons moet word wat ons nie is nie, dit is dat ons moet leef en vrede maak met wat ons nooit sal wees nie.
Jean-Paul: So wat bly oor, Albert? Jou Mediterreense geluk? Jou son sonder oorwinning?
Albert: Wat oorbly is alles. As daar geen môre is om ons te regverdig nie, dan maak alles nou saak. Vriendelikheid teenoor die man met die fiets. Die weiering om te lieg. Die weiering om dood te maak. Ons moet leef en laat leef, sonder beroep op iets groter buite ons self.
Jy wil die wêreld verander om dit betekenis te gee. Ek wil in die wêreld leef soos dit is, om dit te trotseer ten spyte daarvan dat dit geen betekenis het nie. Jy noem dit eksistensialisme. Ek nie. Ek noem dit eerlikheid.
Jean-Paul: Jy was nog altyd die meer morele van ons twee, Albert. Dit is jou swakpunt.
Albert: En jy was nog altyd die meer sistematiese. Dit is jou swakpunt.
Albert en Jean-Paul raak stil terwyl hulle luister na die straattroebadoer op die sypaadjie se lied. Die man met die fiets gee uiteindelik moed op en begin stap, terwyl hy sy stukkende fiets oor sy skouer dra.
Wat maak ons met die krummles?
Inderdaad, 'n goeie vraag punt.
Die ete was verruklik
en die wyn 'n goeie jaar.
Maar,
Wat maak ons met die krummels?
Die nagereg was heerlik soet
en die kaasbord was heel verkwiklik.
Maar,
Wat maak ons met die krummels?
Die 1940 Port was net mooi reg
en die sigare ook nie sleg.
Maar,
Wat maak ons met die krummels?
Ons het gaan slaap,
versadig en verkwik ons dors geles.
Die krummels was bloot oorskiet
in 'n asblik met die res.
En toe die son weer opkom
piep daar voëls in die oggendson.
"Waarom, waarom...?
Waar is die krummels
wat na ons moes kom?"
Ek hoor die wêreld brand al weer
Ek sien die aarde disintegreer
Die Noorde het die reën gesteel
Hul dade het hierdie land verniel
Ek stap met my masjiengeweer
Om te oordeel wat jy vra
Ek treur oor my Amerika
Die son sak neer oor haar
My asem word met sand gesif
My longe nat en swaar
Die gif het al my bloed bereik
Ek tel my laaste dae
Vir vrede
Vir almal
uit: My Amerika
album: Aan’t sterre tel
“We are one vote away from the solution that would bring peace to the Middle East.
That one vote is the United States’ veto […]on behalf of Israel”
Ek het die voorreg gehad om Amerika ‘n paar maal in my lewe te besoek en ek was dadelik verlief op die land. Dit was soos ‘n vreemde droom wat waar geword het toe ek in Los Angeles aanland. Ek het soveel plekke en landmerke herken wat ek voorheen slegs in films en TV gesien het. Wat ‘n wonderlike ervaring was dit om die droomland in lewende lywe te betree!
Amerika is ‘n merkwaardige land. Dit wat Amerikaners bereik is asemrowend, letterlik en figuurlik. Van al die dinge wat Amerika so ongelooflik voortreflik mee is, dink ek haar beste uitvoerproduk, is haar gepoetste beeld. Bloot net die feit dat wanneer ek van “Amerika” praat en almal weet ek praat uitsluitlik van die Verenigde State en geensins van albei die kontinente nie, spreek alreeds boekdele oor hoe suksesvol die VSA se beeld wêreldwyd bemark is.
Met my reis het ek ander dimensies Amerika begin raaksien. Ek het besef dat die land heelwat meer kompleks as my reeds gevormde beeld van haar is. Skokkend vir my was die hoeveelheid haweloses wat in kartondose op sypaadjies slaap. Vuisvose oorlogsveterane wat hardop met hulself gesprekke voer soos hul in die strate afloop. Grumpy old men om elke hoek en diner, wat gal te braak het oor hoe alles aan die verval is sedert só en só aan bewind is. Ek kon helaas sien dat die krake heelwat ouer as die vorige verkiesing is.
Ek het in ‘n ou derdehandse VW golfie geklim en die pad gevat op soek na mooi goed. Wat ek gevind het, het my met ‘n dieper onverwoordbare liefde vir Amerika gelaat. Ek het op die interessantste plekke barmhartigheid en warmte ervaar en op ander plekke die treurige afwesigheid daarvan. Die liefde het altyd gekom van individue terwyl die liefdeloosheid gewoonlik die hand van korporatiewe mag verklap.
Ek het ‘n heel interessante nag in ‘n backpackers in Johannesburg Kalifornië (populasie 114) deurgebring. Die backpackers het gewerk op ‘n “honor system” waar jy bly solank soos jy wil, vat van die blikkieskos en droë rantsoene soveel soos jy wil en los die geld in ‘n blikkie in die kombuis.
Daar het ek en ‘n Vietnamoorlogveteraan, Jim of Mike or iets so bekends Amerikaans was sy naam dat ek dit heeltemal vergeet het, alleen in die konstant krakende spookagtige huis gebly. Ek sê “alleen”, maar hy het wel so bietjie van ‘n arsenaal saam met hom gehad, onder andere een groot masjiengeweer wat hy sê hy van die weermag gekry het toe hy ontslaan is.
Die volgende dag het ek hom vergesel in sy soektog na ou stukke metaal en myn toerusting in ‘n paar van die verlate mynskagte op Bureau of Land Management (BLM) https://www.blm.gov/ grond. Hy versamel ou gereedskap wat hy dan in kunswerke omskep. So donner die drie van ons: ek, Jim en sy masjiengeweer (met ‘n flits vooraan vasgeductape,) daar af in ‘n skag wat deur die jare meer as een ineenstorting meegemaak het.
Ek vra: “Why the gun?” Hy antwoord (ek rekonstrueer ‘n parafrase uit die klanke wat ek kan onthou):” Ya never know what ya are gonna find down there. Sometimes snakes, but mostly never-die miners still holding out for gold.”
Op ‘n stadium raak die klim in die mynskag af so rof dat jy altwee jou hande moet inspan in die klim. Hy vra my om sy geweer vas te hou om vir hom ‘n lig te gooi. Daar staan ek toe met ‘n M16 in my hande, gerig op ‘n oud-Amerikaanse soldaat in ‘n stralekrans, sodat die man sy weg in die donker kan vind. ‘n Gebeurtenis so buitensporig onverwags dat ek die beeld vandag nog helder in my kop ervaar.
As kind en naïewe oningeligde jong mens, het ek telke male geval vir die films en fiksie waarin Amerika die vrede vir die hele wêreld bewaar deur die Nazis/Kommuniste/Terroriste uit die Ooste/Aliens/selfs moordadige asteroïedes wat net te graag alle lewe op aarde wil uitwis, te oorwin. Die narratief waarmee elkeen van ons al tot in ‘n ideologiese beswyming in gebombaardeer is, is dat Amerika hier is om ons almal te red en vrede op aarde te bewaar. Amerika is die “good guys”.
Daardie illusie het egter soos kapok voor die son verdwyn namate mens met naakte geskiedenis gekonfronteer word. Soos wanneer mens uitvind dat miljoene inheems Amerikaners eers vermoor moes word voordat die Europeers die “onbewoonde” land wat hulle “ontdek” het kon inpalm. Ondersoek gerus die “trail of tears” en mens word gou bewus van die Amerikaanse modus operandi van die tyd: die “ethnic cleansing” of te wel die verwydering van “ongewensde” mense van ‘n land wat jy vir jouself wil hê en dan ontwikkel met die hulp van slawe-arbeid. Dus, die volksmoord en bloedbad met die intrapslag. Dan, die groteske slawerny wat Amerika welvarend gemaak. Ongekende pyn en lyding vir miljoene en miljoene kinders, vroue en mans. Slawejag en dan onmenslik gemartel en vasgeketting in die bote op pad na “the land of the free”. Familiebande tussen swart mense tot in ewigheid uitgewis met kinders en ouers wat die besittings van eienaars van heinde en verre onder dwang geword het.
Nou kan mens argumenteer dat almal weet dat die VSA ‘n duistere geboorte gehad het, maar dat hulle daardie volksmoord, slawerny en minagting van “andere volke” lankal al ontgroei het. Die geskiedenis is geskiedenis. Vandag is die American Dream: “Anyone can make it.” Rassisme is verby, hulle het selfs al ‘n swart president gehad. Wel, “American dream on”: ten spyte die gefaalde Republikeinse kandidaat vir die presidentskap, Nikki Haley se sotlike stelling, “ we’ve never been a racist country,” en andere wat net soos sy dink, is rassisme in Amerika is net soveel iets van die verlede as wat dit in Suid-Afrika is.
Amerika het wel gehelp om die Nazis te oorwin, NAVO gehelp stig om sekuriteit in die Noorde te bewerkstellig, asook ‘n yslike rol gespeel om die VN te help maak wat dit vandag is. Three strikes, America is great!
Amerika is die fakkeldraer van twee belangrike universele waardes, naamlik: Vryheid en selfbeskikking. Of ten minste, so sê die pro-Amerika PR.
Kom ons loer na so paar voorbeelde waar hul aksies hul woorde weerspreek.
1899-1902: Filipynse-Amerikaanse oorlog: Amerika veg teen Fillipynse onafhanklikheid. Buiten die 20 duisend soldate in die skermutseling is minstens 200 duisend burgerlikes wreed om die lewe gebring. (Sommige beweer die getal nader is aan ‘n miljoen.) In hierdie oorlog pas die Amerikaners ‘n verskroeide aarde beleid toe op die gebied. Mense word in konsentrasiekampe gegooi, waar duisende in haglike omstandighede sterf. Stel jouself voor jy is aan die ontvangkant van daardie tipe behandeling. O wag so ‘n bietjie….
Vandag nog is Amerika die enigste land wat atoombomme op burgerlikes laat ontplof het. In Hiroshima en Nagasaki was burgerlikes willens en wetens geteiken, níé militêre basisse nie.
Die hoeveelheid ontwrigting en staatsgrepe wat die Amerika d.m.v. die CIA uitgevoer het in Sentraal- en Suid-Amerika is verbysterend. In Gautemala het die Amerikaanse United Fruit Company die bevolking so te sê as slawe ingespan om die piesangprys in Amerika laag te hou. In 1954 het Amerikaanse bomwerpers daar verwoesting gesaai. In Nicaragua, Chile, Brasilië, Honduras, Haïti, Hawaii, Uruguay, Panama, Argentinië en El Salvador, het Amerika ‘n rol gespeel wat regerings laat kantel het. Nóg bloedvergieting. Elkeen ‘n voorbeeld waar die idee van “selfbeskikking en vryheid” vir ander, deur Amerika verontagsaam word.
In liberale Iran was dit Amerika en Brittanje wat van die demokraties verkose Mohammad Mosaddegh ontslae geraak het om met diktator shah Mohammad Reza Pahlavi te vervang. Laasgenoemde se vergrype, selfverryking en korrupsie terwyl burgers van Iran uitgehonger en arm was, was so skreiend, dat die Iranese opgeruk het met massiewe optogte en betoë. Die uiteinde was bestyging van die “troon” deur die Ayatollah Khomeini. Vandag weet ons almal van die gevolge van die onderdrukkende effekte van die sharia wetgewing wat Khomeini in Iran tot stand gebring het. Hoeveel meer selfbeskikking en vryheid sou Iranese vandag gehad het as dit nie was vir die Amerikaanse befoetering daarvan nie?
So ook is Isis, die Taliban, aaklige terroristiese groepe wat hul totstandkoming grootliks aan onnodige en ongevraagde Amerikaanse inmenging te danke het. Die Taliban was oorspronklik deur Amerika befonds om teen die Russe in Afghanistan te veg. Isis het ontstaan uit die magsvakuum wat gevorm het danksy die ongeregverdigde oorlog wat Amerika met Irak gevoer het. Daar was kwansuis “weapons of mass destruction WMD”. Vandag weet ons dit was ‘n leuen. Wie het tans te veel WMDs? Amerika, in my opinie.
Ek kan ad infinitum oor internasionale kwaadstokery deur Amerika redeneer. Daar is Kongo, Vietnam, Kambodja, Chad. Korea, waar kommunistiese denkwyses so gevaarlik is, dat dit moord en doodslag regverdig. Maar ek moet ophou want ek wil by ander punte uitkom.
En die punt is, as dit gaan oor internasionale vrede vir almal, is Amerika nie die “good guys” nie. Alle Amerikaanse strategiese internasionale beweging word uitgevoer om Amerikaanse belange te bevorder. Die vrede wat hulle wel bewerkstellig, is “doodtoevallig” omdat dit in hul volgehoue besigheidsbelange is om vrede daar te handhaaf. Mag jy so gelukkig wees om in so ‘n land te leef. Amerika het keer op keer bewys dat sy bomme op jou en jou kinders sal laat reën, of agter die skerms ‘n klein coup of burgeroorlog sal ontketen, as dit kommersieel voordelig vir haar sal wees. Woe be upon him who stands in America’s way.
Dit is so duidelik soos daglig, dat, alhoewel haar PR die teenoorgestelde sê, Amerika die vyand is van wêreldvrede. Die vraag is, wat in hemelsnaam, nee askuus, wat de hél soek sy op die VN se veiligheidsraad? Dis ‘n liggaam wat kwansuis verantwoordelik is vir internasionale vrede en sekuriteit. Nie net is Amerika ‘n permanente lid nie, sy het vetoreg. ‘n Reg wat sy onlangs aangewend het om te stem teen ‘n skietstilstand in Gaza. Nie dat Israel sou geluister het nie. Hulle is te druk besig met die “final solution.” Maar steeds: Dit was Amerika wat gestem het téén ‘n skietstilstand.
Dis tyd dat ons as ‘n wêreldbevolking die VN en die Veiligheidsraad herbesoek. Die Veiligheidsraad doen presíés die teenoorgestelde as dit waarvoor hulle in die lewe geroep is. Dit rek oorloë tot in alle ewigheid uit. Nêrens kan die Veiligheidsraad ingryp om vrede te bewerkstellig nie, want as Amerika nie ingryping veto nie, sal Rusland, of Sjina.
As ons terugstaan en vir ‘n oomblik die karakter van die permanente lede op die Veiligheidsraad ondersoek, kom mens tot die skokkende besef, dis die oorlogmakers in beheer van die wêreldvrede.
Amerika weet ons is smoorverlief op oorlog; sal alle wêreldbronne opgebruik in ‘n japtrap vir ‘n dollar; hoofbydraer tot klimaatsverandering wat lewe vir miljarde mense op aarde moeiliker tot onmoontlik maak. Verdien sy om op die Veiligheidsraad te sit en ander lande se wil om vrede te veto? Nee, sy verdien nie haar posisie nie. Maar daar sit sy nou, die hoofboelie wat niemand kan verwyder nie.
Dan is daar Brittanje. Verdien Brittanje om daar te wees? Na kolonialisme, diefstal, volksmoord, konsentrasiekampe? Voor hulle weer woord oor wêreldpolitiek rep, wil ek eers hoor watter planne hul gaan maak om aan terug te betaal waar hulle gesteel het. Ek luister by die raadloos.
Wat van Rusland? Rusland is letterlik op hierdie oomblik besig met een van die talle oorloë wat hulle begin het. Watter reg verdien Rusland om namens die wêreld te besluit waar vrede gemaak mag word en waar nie? Geen!
Sjina is ook nie sonder sonde nie. Tot op hede is hulle betrokke by die onderdrukking van vryheid en selfbeskikking. Dink maar net vlugtig aan Tibet, die Uyghurs en die eienaardige situasie met Taiwan op die oomblik wat die “one China” illusie moet in stand hou. Amerika se aksies jeens Taiwan, word deur Naom Chomsky beskryf as “provocative” and “increasing the levels of confrontation” met Sjina. Mag daar nooit ‘n oorlog in die gebied uitbreek nie, maar as dit gebeur sal Amerika weereens ‘n groot deel van die oorsaak daarvan wees.
Noem my idealisties en naïef, maar in ‘n regverdige wêreld is hierdie booswigte nie in beheer van die liggaam wat vrede en sekuriteit moet bring nie. Hulle is dan die aggressors. Watter lesse leer ons vir ons kinders as ons die boelies baas maak van almal juis omdat hulle die gevaarlikstes is van almal? Dis ‘n tirannie deur die sterkstes. Die boelies in beheer. Dis argaïes. Die mensdom moet verder evoleer en hierdie waansinnigheid afskud. Hoeveel “American Heroes” word in verre lande stukkend geskiet en dan in houtbokse, trots gedrapeer met die Amerikaanse vlag aan hul moeders oorhandig? Is die post-mortem Purple Hearts en die 21 gun salute by die grafte van Amerikaanse soldate genoeg om vertroosting te bring aan hul geliefdes? In die naam van vrede? ‘n Vrede wat soveel verwoesting insluit?
Vir wêreldvrede om ‘n kans te staan is dit duidelik dat óf die Veiligheidsraad moet ontbind word, óf die vetoreg moet afgeskaf word en daar moet ‘n reël aangebring word wat sê dat geen land wat in die laaste 10 jaar in ‘n oorlog betrokke was, mag op die Veiligheidsraad dien nie. Miskien is daar ander beter voorstelle wat sal kan werk, maar ons almal kan teen die tyd sien die Veiligheidsraad soos dit tans werk is net ‘n impotente las vir wêreldpolitiek.
Mense mag dalk dink dat ek anti-Amerika is omdat ek haar kritiseer, maar dis glad nie die geval nie. Inteendeel, ek het haar lief op maniere wat ek self nie verstaan nie. Ek wens vir haar verlossing van hierdie gyselaarskap waarin haar wurgende wapenindustrie haar het, dat sy nie eers haar eie mense op eie bodem kan beskerm nie. ‘n Magtige industrie wat heelwat meer geld maak uit oorlog as uit vrede.
Vandag staan Amerika nie net in die pad van vrede in die Midde-Ooste nie, sy is letterlik die een wat die bomme verskaf waarmee volksmoord gepleeg word. Daar is geen oplossing in Palestina moontlik solank Amerika betrokke is nie. Die nadraai van die vernietiging van Palestina gaan lei tot voortdurende tereuraanvalle op Joodse teikens wêreldwyd. Iets wat Jode glad nie verdien nie. Ek kan nie sien hoe Israel se dade nie nuwe antisemitisme kweek nie. Dis hoekom daar so ‘n groot beweging wêreldwyd deur Jode is om hulle te distansieer van Israel se geweld en volksmoord.
Hier kom gevaarlike tye vir die ganse wêreld en baie daarvan is Amerika se skuld. Biden gee die game weg met sy woorde: “Were there not an Israel, the United States of America would have to invent an Israel to protect her interest in the region.”
Joe Biden's long history of pro-Israel statements
Mense argumenteer dis omdat Harris nie haarself gedistansieër het van Biden se Sionisme nie dat sy die Palestynse steun aan Trump oorhandig het in die swaai state wat haar die verkiesing gekos het. Daar is heelwat Palestyne wat nou berou het dat hulle vir Trump gestem het wat nog altyd so klein bietjie meer pro-Israel gelyk het as Biden, as dit moontlik is. Dis óf dit, of sy is te vroulik of nie wit genoeg nie, of alles bogenoemde. Hoe dit ook al sy die Demokrate se dobbelslag met haar het misluk, maar miskien is dit ‘n goeie ding, want Trump isoleer homself van lande wat Amerika normaalweg goedgesind is. Hoe meer internasionale ondersteuning Amerika verloor, hoe meer kwyn haar mag en hopelik lei dit tot minder internasionale wandade en oorlogsmisdaad.
Vir Amerika gaan dit nooit om vrede en selfbeskikking nie. Vir Amerika gaan dit altyd oor “protecting her interest.” Dis waar die probleem vir die res van die wêreld lê en veral dáárom verdien Amerika nie die mag in die VN wat sy tans geniet nie. Biden sê ook: “there is no space between the United States and Israel”. Hoe anders moet ons dit interpreteer dat, as dit in Israel se belange is om Gaza te vernietig, al haar kinders inkluis, dit dus ook in Amerika se belange is om Gaza te vernietig. Kinders inkluis. Amerika weereens die volksmoordenaar d.m.v. Israel.
Trump wil die oorwinningskersie van die koek pluk deur Gaza te herskep in ‘n vakansieoord sonder Palestyne. Biden is nie beter as Trump nie, hy is net meer diplomaties in sy “Amerika First” ten koste van die wêreld-beleid. Hy is ook ‘n oorlogsmisdadediger. En Harris was nie ‘n alternatief vir vrede nie. Daardie alternatief was Bernie Sanders. Maar nou is dit te laat. Amerika beteken oorlog, hetsy met geld of met bomme gevoer. Die “vrede” wat sy op papier en in die nuus verkondig, is die oorlog wat sy voer in die lande ver vandaan.
Ek is net diep ongelukkig en ontsteld dat Amerika haarself in ‘n perfekte posisie bevind in wêreldpolitiek om vrede te bewerkstellig, maar dit nie doen nie, want geld?! Selfs die Bybel vertel vir ons dat, as jy jou talente nie aanwend nie, jy hulle gaan verloor. Dis tyd dat oorlog-Amerika haar triggerfinger ‘n blaaskans gee, haarself bietjie verskoon, of ten minste stilbly, wanneer die res van die wêreld probeer om vrede te maak. Of nog beter, dis tyd dat die wêreld haar vertel om bietjie te gaan sit, want dis haar persoonlike belange wat die bomme laat val…
Daar is min liedjies wat soveel mense kan saam sing sonder om ooit werklik te luister, hetsy by die Olimpiese Spele, of gedenkgeleenthede, by rockkonserte, by troues het ek dit al gehoor, maar ook by begrafnisse.
Mense ken elke woord. Hulle neurie die melodie. Hulle hou hul selfone in die lug. Vir 'n paar minute voel dit asof die wêreld inderdaad nader aan mekaar beweeg. Maar ek wonder dikwels hoeveel mense al probeer het om te doen wat die eerste woord van die lied vra.
Imagine...
Verbeel jou.
Dit is al.
John Lennon begin nie met 'n opdrag nie. Hy begin nie met 'n politieke program nie. Hy vra nie dat jy met hom moet saamstem nie. Hy vra net dat jy vir 'n oomblik jou verbeelding gebruik.
Ironies genoeg is dit dalk een van die moeilikste dinge wat mense nog ooit gevra is om te doen. Want die mens verbeel homself maklik as die held van die storie. Hy verbeel homself maklik as die slagoffer. Hy verbeel homself maklik hoe die wêreld beter sou wees as almal net soos hy dink.
Maar om jouself in iemand anders se lewe te verbeel, vra iets anders. Dit vra dat jy jou eie middelpunt vir 'n oomblik prysgee. Miskien is dit waarom empatie altyd moeiliker is as oordeel. Verbeel jou jy word in Zimbabwe gebore. Nie omdat jy iets verkeerd gedoen het nie. Nie omdat jy minder hard werk nie. Nie omdat jy minder intelligent is nie. Net omdat jou ma op daardie dag toevallig aan die daardie kant van 'n lyn op 'n kaart gewoon het.
Verbeel jou die ekonomie stort ineen. Werk verdwyn. Hospitale raak leeg. Kos raak skaars. Jy sien hoe jou kinders honger raak. Ek onthou hoe my ma gesê het dat sy maklik sou steel as haar kinders honger was. Ek weet nie hoekom ek daardie woorde onthou nie, maar ek doen, en my ma was 'n wonderlike, ordentlike en gesiene mens. Maar die storie gaan nie oor my ma nie. Verbeel jou weer terug in Zimbabwe.
Iemand vertel jou dat daar Suid van die Limpopo dalk werk is. Miskien verdien dit nie baie nie. Miskien net genoeg. Jy vertrek. Nie omdat jy Suid-Afrika wil "vat" nie. Nie omdat jy iemand se werk wil steel nie. Jy vertrek omdat die alternatief erger is.
Hierdie verhaal is nie uniek nie. Dit is waarskynlik so oud soos die mensdom self. Mense beweeg nog altyd na plekke waar hulle hoop is.
Wanneer hierdie mense uiteindelik hier aankom, verander hulle egter dikwels in een woord.
"Illegal."
Dit is 'n interessante woord want dit beskryf 'n regsposisie. Dit sê iets oor dokumente, oor permitte, oor staatsgrense, maar dit sê byna niks oor die mens self nie. 'n Mens kan onwettig parkeer, of onwettig visvang. 'n Mens kan selfs onwettig oor 'n grens beweeg. Ek het al. Twee keer, maar dis 'n verhaal vir 'n ander dag.
Maar wanneer ons begin praat asof 'n mens 'n illegal ís, gebeur iets gevaarlik.
'n Regsstatus begin 'n identiteit word.
En sodra iemand net 'n etiket word, raak empatie maklik oorbodig. Want dan is daardie persoon geklassifiseer.
Dan hoef ons nie meer te wonder wat hy verloor het nie, of hoe moeilis sy lewe is, of waarvoor sy bang is nie.
Dan hoef óns nie meer te wonder hoe haar kinders vanaand gaan eet nie.
Een woord doen al die werk: Daardie persoon het nie die reg om ons (of ons gewete) se probleem te word nie.
Dit is natuurlik waar dat lande wette nodig het. Geen samelewing kan sonder reëls funksioneer nie. Maar daar is 'n verskil tussen die erkenning van 'n wet en die verlies van ons menslikheid. Die wette, myns insiens, is juis daar om mense in vrede te laat saamleef.
Vandag bepaal die wet wie 'n grens mag oorsteek. Maar wat is 'n grens anders as geweldpleging op die ou end? Die gewete behoort steeds te vra wat daardie grens aan 'n mens doen. Die grense maak ander mense ander probleme. Grense maak dat ons vir onsself kan sê dat ons niks kan doen om 'n volksmoor te stop nie. Grense maak hongersnood en al daardie dinge ander mense se probleme sodat ons lekker in ons eie bedjies kan slaap en dat ons slegs met ons eie mense oor ons eie vrede kan baklei.
Miskien lê die grootste gevaar van nasionalisme nie daarin dat dit grense het nie. Miskien lê die gevaar daarin dat dit ons leer om empatie by daardie grense te laat ophou. Dat ons onsself aanleer om te sê:
"Hulle."
Asof daardie een woord miljoene unieke lewens kan opsom.
Politici verstaan iets wat die meeste van ons nie altyd raaksien nie. Wanneer mense moed verloor, soek hulle antwoorde. En wanneer daar nie genoeg antwoorde is nie, werk 'n sondebok dikwels net so goed.
As daar nie genoeg werk is nie, wys iemand na immigrante. En Gayton sê ja, ek sal iets daaran doen, stem net vir my.
As daar nie genoeg huise is nie, wys iemand na buitestanders. En Mashaba sê hy sal hulle uitskop as jy vir hom stem.
As hospitale oorvol is, vra iemand wie uitgegooi moet word. Dit is 'n ou politieke tegniek en dit werk. Nie omdat dit noodwendig waar is nie, maar omdat dit eenvoudig is: 'n Vyand is makliker om te verkoop as 'n oplossing.
Ek skryf dit nie omdat ek glo immigrasie is eenvoudig nie.
Ek weet dit is nie.
Ek skryf dit omdat ek kan sien dat die arme underdog immigrante deur die fatcat politici uitgebuit word en ek vind dit afskuwelik.
Ek is nie 'n ekonoom nie. Ek weet nie presies hoeveel geld Suid-Afrika aan grensbeheer, deportasies en immigrasiebeheer bestee nie. Maar ek wonder dikwels hoeveel skole, klinieke, hoeveel ondernemings, hoeveel werksgeleenthede, met dieselfde politieke/ekonomiese energie gebou kon word.
Selfs al stem iemand nie met my saam nie, bly dit tog 'n vraag wat die moeite werd is om te vra.
Wat gebeur as ons dieselfde passie waarmee ons mense probeer uitsluit, gebruik om geleenthede te skep?
Miskien is die grootste ironie dat ons almal Imagine kan saam sing.
Ons hou van die melodie, die harmonie: Daardie pragtige C9 wat moeiteloos, ritmes die grens oorsteek na die F6 en dan met 'n parmantige chromatiese toonleer weer tuiskom na die C9. Soomloos dog grensverkuiwende komplekse harmoniese eenvoud.
Ons hou van die gevoel. Ons hou van die oomblik wanneer die skare saamsing. Maar sodra die lied verby is, keer ons terug na die wêreld soos ons dit ken.
Na "ons" en "hulle".
Na grense wat nie net lande skei nie, maar ook ons gewetes.
Ek dink nie John Lennon het verwag dat die wêreld eendag sonder grense sou wees nie. Of misken het hy want dis onrealisties om te dink dat daar altyd mense sal wees, en grense is mensgemaak en het mense nodig om te onderhou. Maar ek dink hy het iets moeiliker gevra: Hy het gevra of ons dit ten minste vir 'n oomblik kan verbeel dit was nie so nie.
Of ons kan verbeel dat 'n ander se menslikheid nie afhang of van my kan van die draad afkomstig is nie. Ons almal wil ons menslikheid beskerm, maar hoe menslik is dit om vir 'n ander mens te sê jy hoort nie hier nie.
Ek kry skaam vir die mens wat sy grense aanbid. Want grense is die ware oorsaak van xenofobie. Maar min mense wil die waarheid hoor, hulle wil liewer hoor wat of wie kan hul eie soort voortrek al is dit ten koste van jou medemens wat jy ontken.
Want elke daad van menslikheid begin eers as 'n verbeeldingsoefening.
Die volgende keer wanneer jy Imagine hoor speel, luister nie net na die melodie nie.
Luister na die eerste woord.
En vra jouself eerlik af:
Wanneer laas het ek my werklik in iemand anders se lewe probeer verbeel?
Miskien begin 'n beter wêreld nie by nuwe grense, nuwe regerings of nuwe slagspreuke nie.
Miskien begin dit by daardie een eenvoudige woord.
Imagine.
Riku Lätti is nie net ’n vervaardiger nie, maar ’n kreatiewe vennoot wat jou deur die hele musikale proses kan begelei – van die eerste vonk van ’n idee tot ’n afgeronde opname. Hy werk nou saam met kunstenaars, of jy nou hulp nodig het met liedjieskryf, verwerking, of die verfyning van jou klank.
Met jare se ervaring en ’n diep liefde vir musiek, bring Riku ’n ryk, organiese benadering na elke projek. Hy speel self verskeie instrumente, insluitend kitaar, baskitaar, klavier, banjo en trekklavier, wat hom die vermoë gee om jou liedjies laag vir laag op te bou met karakter en gevoel.
Verder werk hy saam met ’n netwerk van talentvolle musikante wat instrumente soos tromme, viool, tjello en saksofoon kan bydra – sodat elke lied die presiese atmosfeer en kwaliteit kry wat dit verdien.
Of jy nou ’n beginner is met jou eerste liedjie, of ’n gevestigde kunstenaar wat ’n nuwe klank soek, bied Riku Lätti ’n professionele, kreatiewe en ondersteunende ruimte om jou musiek werklik te laat blom.
Riku Lätti is die dryfkrag agter Latrix Digital, ’n ontwikkelingshuis wat fokus op slim, robuuste en doelgerigte webwerwe.
Hy het onder andere webwerwe gebou soos taalhuis.co.za, diekoerant.online, diepunt.co.za, diemens.co.za en diegewete.co.za – elk met ’n unieke identiteit en funksionaliteit.
Daarbenewens het hy ook projekte voltooi vir uiteenlopende kliënte soos gertvloknel.co.za, rianmalan.co.za, avsa.net.za, digitalealexandrie.co.za en dieskrywer.co.za.
Sy benadering tot webontwikkeling is diep geïntegreerd: hy bou databasisgedrewe stelsels wat nie net as webwerwe funksioneer nie, maar as volledige platforms waarmee jy jou inhoud, gebruikers en organisasie kan bestuur. Of jy nou ’n kunstenaar is wat jou werk wil vertoon, of ’n organisasie wat komplekse prosesse moet hanteer – Riku ontwerp oplossings wat saam met jou groei.
Met ’n sterk fokus op eenvoud, funksionaliteit en estetika, bied Latrix Digital ’n persoonlike, betroubare en kreatiewe diens wat tegnologie en storievertelling bymekaar bring.
Riku Lätti is ’n ervare en intuïtiewe skrywer wat oor ’n wye spektrum van genres werk – van fiksie en kinderboeke tot politieke en filosofiese besinning, poësie en essays. Sy skryfwerk word gekenmerk deur ’n sterk stem, insiggewende perspektiewe en ’n vermoë om komplekse idees toeganklik en boeiend te maak.
As redakteur van Die Koerant het hy nie net ’n fyn oog vir taal en struktuur nie, maar ook ’n diep begrip van wat lesers raak en betrek. Hy kan help met die ontwikkeling van idees, die skryf van oorspronklike inhoud, en die verfyning van bestaande tekste – altyd met respek vir die unieke stem van die projek of skrywer.
Of dit nou gaan oor ’n kortverhaal, ’n kinderboek, ’n opinieartikel of ’n diepgaande essay, bring Riku ’n kombinasie van kreatiwiteit, intellektuele diepte en praktiese ervaring na elke stuk. Hy werk gemaklik alleen of in samewerking, en bied ’n professionele, deurdagte benadering tot enige skryfprojek.
Riku Lätti is ’n gevestigde stem in die Suid-Afrikaanse musieklandskap, veral bekend vir sy werk met Wasgoedlyn. Sy musiek beweeg tussen genres en style, maar bly altyd gewortel in eerlikheid en storievertelling – met lirieke wat dikwels persoonlik, filosofies en soms speels is.
Oor die jare het sy optredes ’n reputasie opgebou vir hul opregtheid en die vermoë om ’n gehoor stil te maak en in te trek. Daar is ’n rou, onopgesmukte kwaliteit aan sy spel en stem wat dit laat voel asof elke lied spesifiek vir daardie oomblik geskep word. Kritici en gehore het dikwels gewys op die unieke balans in sy werk: tegelyk broos en kragtig, eenvoudig en diep.
As musikant en liedjieskrywer bring hy nie net tegniese vaardigheid nie, maar ook ’n sterk artistieke visie. Sy ervaring as vervaardiger en multi-instrumentalis versterk sy vermoë om klankwêrelde te skep wat beide intiem en ryk is. Of op verhoog of in die ateljee, bly Riku Lätti se werk gefokus op wat saak maak: eerlike musiek wat iets werklik sê.
Die samewerking tussen Laurinda Hofmeyr en Riku Lätti het een van daardie besondere oomblikke in Afrikaanse musiek geskep waar twee uiteenlopende stemme en wêrelde bymekaar gekom het. Uit hierdie kreatiewe ontmoeting het ’n verhoogproduksie by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees ontstaan wat later ook die album Wasgoedlyn voortgebring het – ’n projek wat met warmte, humor en fyn menslikheid na die alledaagse lewe kyk. Die vertoning het sy ontstaan gehad in ’n gedeelde liefde vir stories en liedjies wat uit die gewone lewe spruit. Laurinda Hofmeyr, bekend vir haar liriese interpretasies van Afrikaanse digkuns en haar elegante musikale styl, het in hierdie projek ’n nuwe kant van haarself gewys deur saam met Riku Lätti se meer ruwe, alternatiewe en introspektiewe liedskryfwerk te werk. Lätti, ’n musikant en storieverteller wat dikwels die randfigure, die alledaagse ironie en die menslike broosheid ondersoek, het ’n natuurlike kontrapunt gevorm vir Hofmeyr se delikate musikaliteit. Die titel “Wasgoedlyn” het as ’n metafoor vir die vertoning gedien: soos klere wat op ’n wasgoedlyn hang, word mense se stories, geheime, vreugdes en klein skandes soms in die son uitgehang. Die program het ’n reeks liedjies en vertellings ingesluit wat die humor, melancholie en poësie van gewone Suid-Afrikaanse lewens vasvang. Die musiek het gewissel van intieme ballades tot ligte, speelse oomblikke waar die twee kunstenaars se uiteenlopende style mekaar verrassend goed aanvul. Die sukses van die verhoogproduksie het uiteindelik gelei tot die opname van die album “Wasgoedlyn”, waarin baie van die liedjies en temas van die vertoning vasgelê is. Die album dra die atmosfeer van die teaterervaring: naby, persoonlik en storiegedrewe. Die liedjies is dikwels minimalisties verwerk, sodat die fokus op die lirieke, die stemme en die emosionele resonansie van die stories bly. Vir beide kunstenaars het die projek ’n besonderse plek in hul loopbane ingeneem. Vir Hofmeyr was dit ’n geleentheid om haarself in ’n meer narratiewe, informele ruimte te bevind; vir Lätti het dit ’n nuwe gehoor aan sy werk blootgestel. Saam het hulle ’n produksie geskep wat die grense tussen kabaret, folk, poësie en storievertelling vervaag het. “Wasgoedlyn” bly ’n voorbeeld van hoe Afrikaanse musiek en teater kan saamvloei om iets intiem en herkenbaar te skep – ’n artistieke samewerking waarin twee sterk individuele stemme mekaar nie oorheers nie, maar juis aanvul. Soos ’n wasgoedlyn vol klere in die wind, het die projek ’n versameling stories geword wat in die lig gehang is: eenvoudig, eerlik en menslik.
Bacchus Nel
Ek weet nie meer presies wanneer Bacchus die eerste keer by my opgedaag het nie.
Dit voel soos een van daardie dinge wat altyd al gebeur het.
Daar was musiek. Daar was kitare. Daar was mense wat songs gehad het wat nog nie heeltemal geweet het waarheen hulle op pad was nie. En daar was hierdie man met ’n klomp liedjies wat nie probeer het om belangrik te wees nie, maar wat tog, as jy mooi luister, oor nogal belangrike goed gaan.
Ons het Twee Ster Hotel lank voor hierdie weergawe gemaak.
Die liedjies was daar. Bacchus was daar. Die mense wat saam met hom gespeel het was daar. Die lewe was daar, met al sy mooi en lelike goed wat gewoonlik nie toestemming vra voordat dit by die opname insluip nie.
En toe gebeur die gewone ding met ’n album.
Dit word klaar verklaar.
Dit word gemeng. Gemaster. Uitgereik. Gehoor deur mense wat daarvan hou, en mense wat nie daarvan hou nie. Dit word deel van ’n mens se geskiedenis en skuif dan stadig agtertoe in die rak.
Totdat jy eendag weer daarna luister.
En jy hoor iets wat jy lanklaas gehoor het.
Nie noodwendig iets wat daarby gevoeg is nie.
Iets wat nog altyd daar was.
Bacchus is een van daardie liedjieskrywers wat my laat dink aan hoekom ons in die eerste plek songs maak.
Nie omdat ’n song noodwendig iets moet oplos nie.
Nie omdat dit perfek moet wees nie.
Maar omdat ’n goeie liedjie vir ’n paar minute ’n plek kan oopmaak waarin iemand anders kan gaan staan.
Bacchus doen dit met stories.
Met mense.
Met verlange.
Met humor.
Met die soort hartseer wat soms so droog vertel word dat jy eers later besef jy moes eintlik gehuil het.
En met daardie vreemde vermoë om ’n mens op ’n plek te laat beland waar jy nog nooit was nie, terwyl jy skielik voel jy was nog altyd daar.
Dit is dalk hoekom Twee Ster Hotel steeds vir my werk.
’n Hotel is immers ’n plek waar niemand eintlik bly nie.
Jy kom aan.
Jy slaap daar.
Jy vertrek weer.
En iewers tussen die twee gebeur jou lewe.
Hierdie is dus nie ’n nuwe opname van Twee Ster Hotel nie.
Dit is ook nie ’n poging om die oorspronklike een te “verbeter” nie.
Dit is dieselfde album.
Dieselfde liedjies.
Dieselfde geskiedenis.
Net hierdie keer het ek self weer my hande daaraan gesit.
Ek het die oorspronklike opnames geneem en hulle weer gemeng en gemaster — spesiaal vir Die Wasgoedlyn.
En dit is waar die ding vir my interessant raak.
Want as jy lank genoeg met musiek werk, begin jy besef dat perfek en mooi nie noodwendig dieselfde ding is nie.
Soms is die asem tussen twee frases mooier as die perfekte frase.
Soms is die klein beweging van ’n mens wat voor ’n mikrofoon sit belangriker as die presiese posisie van die mikrofoon.
Soms moet ’n kitaar ’n bietjie skeef wees.
Soms moet ’n stem hoorbaar mens wees.
Soms moet alles nie mooi in sy plek wees nie.
Want mense is nie mooi in hulle plekke nie.
Ons is morsig.
Ons is skeef.
Ons is soms te hard en soms te sag.
Ons vergeet woorde.
Ons raak verlief op die verkeerde mense.
Ons verloor mekaar.
Ons vind mekaar weer.
Ons maak foute.
Ons probeer weer.
En dan noem ons dit lewe.
By Die Wasgoedlyn het ons ’n eenvoudige leuse:
Imperfection is perfection.
Ek dink Twee Ster Hotel verstaan dit.
Daarom wou ek nie die lewe uit hierdie opnames poleer nie.
Ek wou eerder kyk of ek hulle weer kon laat asemhaal.
Daar is nog iets wat vir my belangrik is.
Hierdie album behoort nie net aan Bacchus nie.
Soos alle goeie musiek behoort dit uiteindelik aan die mense wat dit saam gemaak het én aan die mense wat dit later hoor.
Die Wasgoedlyn was nog altyd vir my ’n plek waar liedjies nie hoef te vra of hulle belangrik genoeg is om gehang te word nie.
Ons span die lyn.
Mense bring hulle songs.
Ons hang hulle op.
En dan staan ons ’n bietjie terug.
Dit is al.
Bacchus is een van die mense wat al lank aan daardie lyn hang.
Nie omdat hy perfek is nie.
Juis omdat hy nie probeer wees nie.
En miskien is dit die grootste rede waarom sy liedjies bly.
As jy nou na Twee Ster Hotel luister, luister asseblief nie net na wat reg is nie.
Luister ook na wat effens verkeerd is.
Luister na die asem.
Die hout van die kitaar.
Die vingers.
Die spasie.
Die mens agter die mikrofoon.
Luister na die plekke waar die musiek nie probeer voorgee dat dit iets anders is as wat dit is nie.
Want daar, dink ek, lê iets van die waarheid van ’n liedjie.
Hierdie is nie ’n album wat vandag gemaak is nie.
Dit is ’n album wat ’n tweede lewe gekry het.
En dalk is dit al wat ons met musiek kan doen:
Ons kan dit nie terugvat nie.
Ons kan dit nie perfek maak nie.
Ons kan dit net weer ophang.
En kyk hoe dit in die wind beweeg.
JACO BOTHA
Die Wasgoedlyn | Wasgoedlyn Musiek | 2019
Hierdie album is ’n versameling liedjies, gedigte, herinneringe en stemme wat rondom die skrywer en liedjieskrywer Jaco Botha ontstaan het. Ná sy dood in 2016 het sy woorde bly beweeg tussen vriende, musikante en medereisigers — totdat hulle uiteindelik ’n tuiste op hierdie opname gevind het.
Die liedjies op hierdie album kom uit jare se gesprekke, samewerkings en optredes binne die wêreld van Die Wasgoedlyn. Sommige van die materiaal het sy oorsprong in die intieme verhoogproduksie Kom Tot Rus, waar Jaco Botha, Riku Lätti en Rian Malan saam stories, musiek en gedagtes gedeel het. Ander liedjies het oor tyd ontstaan uit vriendskap, verlies, humor en die vreemde skoonheid wat Jaco altyd in gewone mense raakgesien het.
Met bydraes van Riku Lätti, Rian Malan, Gert Vlok Nel, Bacchus Nel, Neil Sandilands, Jackie Lätti en Prinses Petro word hierdie album minder ’n huldeblyk as ’n voortsetting van ’n gesprek.
TRACKS
“Party mense los boeke agter.
Party mense los liedjies.
Jaco Botha het albei gedoen.”