I am pleased that I could attend the Cape Town Press Club launch of Ambassador Roelf Meyer’s memoir at Kelvin Grove on Monday 25 October. This is a personal reflection, rather than a report. It was also good to see co-author Annelise Burgess and Michele Meyer there.

I’ll summarise a few of the key points Roelf mentioned as his most important learnings from the change process in which he – and South Africa – had been involved, and are still working on. He said the South African story needed to be shared worldwide, because we had achieved major change with an approach that was untested at that time. An inclusive way was essential because of the many different cultures and interests involved.

• Maintain the middle ground, and focus on the centre, to make the transition peaceful.

• Build and maintain trust among opposing sides – and also with one’s own people.

• Ownership and responsibility on both sides – of the problem, of solutions developed together, and of the results. 

• Reflect on, and understand, how one’s own transformation happened. In his own case, it just happened – there was no script. But it led to a paradigm shift.

• The real moment of change came when we realised that we needed to work on what we wanted from the future – not what we wanted to protect from the past.

• Real empathy and the ability to think outside the box – on both sides.

• The ability to build relationships between black and white, and to bridge the divide between polarised parts of society.

• Value the constitutional democracy that we have established and the supremacy of our Constitutional Court.

After his overview, a tableful of reporters were ready to quiz him, and I enjoyed the way the true diplomat answered openly and wisely, with some humour, focussing on the memoirs and not general current issues. I happened to sit at a table of diplomats from four different countries, and a top German journalist. They said they were very impressed – and you may say, “Diplomats would say so.”

In her introduction, Anneliese said it had been quite a challenge to put together the memoir, as so much had been written about Roelf and about the process, over three decades, from various perspectives. Yet it was exciting to have an opportunity to tell the story together, from a fresh perspective.  I’m looking forward to digging into the book – sadly I have not had time in the past week.

Hierdie stuk het oorspronklik in Daily Maverick verskyn, en is deur chatGPT na Afrikaans vertaal.

Dawie Jacobs was ’n staatsaanklaer en landdros, sekretaris van die Kommissie van Ondersoek na die Soweto-onluste en is deur Nelson Mandela as ambassadeur in Griekeland aangestel. Hy was ook hoë kommissaris in Ciprus, asook ambassadeur in Bulgarye en die destydse Joego-Slawië en Bosnië-Herzegowina, en konsul-generaal in Frankfurt. Hy is ook ’n lid van Dialoog vir Aksie en Afrikaners vir Suid-Afrika.

Opinie

Dit is algemene kennis dat ons in Suid-Afrika ’n ernstige probleem met geweldsmisdaad het. Mense wat ek geken het, is tydens ’n sinnelose aanval vermoor. Elke moord is een te veel.

Maar konteks is alles. Die impak van ons verdeelde verlede is steeds sigbaar in ons samelewing.

Ja, daar is sakke van vooruitgang onder mense wat voorheen benadeel is, en sakke van suksesvolle nasiebou, byvoorbeeld in sport. En ja, die swart middelklas, ’n belangrike stabiliserende faktor in enige samelewing, het gegroei. Hulle is toenemend geïntegreer in die Eerste Wêreld-ekonomie, in vooraanstaande skole en universiteite, en het werksgeleenthede wat hulle voorheen nie gehad het nie. Dit gebeur egter steeds hoofsaaklik in sakke van die samelewing.

Die werklikheid van miljoene mense wat voorheen benadeel is en wat in swart woonbuurte woon, asook in gebiede wat ver van werksgeleenthede geleë is — onder meer as gevolg van gedwonge verskuiwings, soos op die Kaapse Vlakte — bly grootliks dieselfde.

Regstellende aksie, wat herinner aan die stappe wat die Nasionale Party ingestel het om arm blankes (“armblankes”) op te hef, het nog nie deurgedring tot die massas en die armstes van die armes nie.

Vir perspektief

Groot agterstande en groot getalle skep enorme uitdagings. Vir perspektief: ondanks werkskepping, werksreservering en studiebeurse het dit arm blankes tot drie geslagte geneem om universiteitskwalifikasies te verwerf en die hoofstroom van die ekonomie te betree. Onderwys en werksgeleenthede het ook tot kleiner gesinne gelei.

Ja, daar is vandag ook arm blankes aan die rand van die samelewing, omdat onder meer die kleur van jou vel nie meer toegang tot die arbeidsmark verseker nie.

Ons staan voor enorme uitdagings wat ons slegs saam kan oorkom. Sport is ’n uitstekende voorbeeld van wat ons kan bereik wanneer ons saamwerk.

Daar is ook ander sakke van sukses, soos gemeenskapsorganisasies wat oor historiese verdeeldheid heen hande vat en saamwerk aan ’n beter toekoms vir al ons mense. Ons is pynlik bewus van die negatiewe impak van wydverspreide korrupsie, maar ook dit is iets wat ons as ’n nasie moet oorkom.

Die kwessie van geweld in ons land moet binne hierdie konteks gesien en aangespreek word.

Die misplaaste oprigting van wit kruise in Washington, teen die agtergrond van bewerings van ’n wit volksmoord, het ons land in ’n uiters negatiewe lig gestel.

Die feit dat die fokus op wit Afrikaners was, het ons weer langs historiese lyne verdeel, aangesien swart mense die meeste deur misdaad geraak word.

Openbare mening

In die openbare mening is die wit kruise duidelik met ’n wit volksmoord verbind. Die betrokke Afrikaners ontken nou dat hulle dit ooit as ’n simbool van ’n wit volksmoord voorgestel het, maar ’n 2010-veldtog van AfriForum Jeug, wat met die huidige Lex Libertas-uitvoerende direkteur Ernst Roets verbind word, het tydens die Sokkerwêreldbeker in Suid-Afrika die titel “FIFA 2010: A Celebration of Genocide” gedra.

Die Amerikaanse president Donald Trump het ook daarna verwys as ’n wit volksmoord, gebaseer op inligting wat aan hom verskaf is — en sy bronne is ’n ope geheim. Sy man in Pretoria het duidelik ’n breë agenda. Die feit bly staan: teen hierdie agtergrond is dit in die openbare mening wyd gesien as ’n simbool van ’n wit volksmoord.

Hierdie hoogs omstrede optrede op vreemde bodem — in enige taal ’n vorm van verraad — lei tot diep verdeeldheid en woede in die openbare debat in ons land. Dit herinner my aan die klimaat in Suid-Afrika voor 1994. Nasiebou word op die lange baan geskuif. En in hierdie gespanne klimaat het Roets die spel verder verhoog deur ons president uit te daag om hierdie kruise op die grasperke van die Uniegebou in Pretoria te plaas!

Geen ander land kan ons probleme vir ons oplos nie, veral nie ’n land soos die VSA wat self diep verdeeld is nie. Sy betrokkenheid word deur eiebelang gedryf. Suid-Afrika se saak teen Israel by die Internasionale Geregshof en ons lidmaatskap van BRICS is groot irritasies vir die VSA. Die bekende aanhaling, “Nasies het nie vriende nie, net belange,” is hier van toepassing.

Goedbedoelde betrokkenheid tussen lande met volle diplomatieke betrekkinge vind deur amptelike kanale plaas, nie deur “vryskutdiplomate” wat sedert Trump se eerste termyn in sy wentelbaan beweeg met hul eie belange en agendas nie.

’n Verdeelde nasie

Die enigste sigbare “sukses” van die wit kruise was om ons nasie weer diep te verdeel. Daar is selfs meningsverskille onder Afrikanerorganisasies oor die projek. AfriForum se uitvoerende hoof, Kallie Kriel, het hom nou openlik van Trump gedistansieer oor die kwessie van ’n wit volksmoord namate die druk rondom hierdie saak toeneem.

Die volgende punte van kritiek wat reeds in die openbare debat na vore gekom het, verdien vermelding: Waarom die kruise op vreemde grond plaas — ons vuil wasgoed in Washington uithang? Waarom die rou emosie rondom plaasmoorde vir politieke gewin in ’n vreemde land gebruik? Is vlugtelingstatus werklik waarna Afrikaners streef?

Ons moet, soos baie reeds doen, saam met ons landgenote die moue oprol en ons eie toekoms uitwerk — die toekoms is in ons hande.

Geen ander land kan of sal dit namens ons doen nie.

Hierdie stuk het oorspronklik in Engels verskyn in Daily Maverick

Dit is sekerlik geen toeval dat die Amerikaanse verklarings oor visumbeperkings teen Suid-Afrikaners gemaak is net voordat die kruise in Washington geplant is om aandag op plaasmoorde te vestig nie.

16 September 2026

Dawie Jacobs het as staatsaanklaer en landdros gedien en is deur Nelson Mandela as ambassadeur in Griekeland aangestel. Hy was ook hoë kommissaris in Ciprus, asook ambassadeur in Bulgarye en die destydse Joego-Slawië en Bosnië-Herzegowina. Hy is ook ’n lid van Dialoog vir Aksie en Afrikaners vir Suid-Afrika.

Professionele diplomasie tussen bevriende lande word nie bedryf deur middel van ’n persverklaring deur ’n minister van buitelandse sake in Washington of ’n twiet deur ’n ambassadeur in Pretoria nie.

Daar is duidelik op hierdie stadium ’n gekoördineerde poging om druk op Suid-Afrika uit te oefen. Hierdie “diplomasie deur die media” is ontstellend, gegewe die teenwoordigheid van ambassadeurs in albei hoofstede wat goed geplaas is om diplomasie deur amptelike kanale te bedryf. Boonop kan ’n minister van buitelandse sake, met moderne kommunikasiestelsels, eenvoudig die telefoon optel en bilaterale kwessies met sy of haar kollega in ’n bevriende land bespreek.

Thuli Madonsela se kommentaar op die Amerikaanse ambassadeur se twiet is in die kol: “Misdaad raak ons almal en arm gemeenskappe word die swaarste getref.”

Ons in Suid-Afrika is ten volle bewus van die probleme waarmee ons te kampe het, en ons hanteer dit. Geen ander land kan dit namens ons doen nie. Hoewel goedbedoelde advies en ondersteuning waardeer word, verdeel rassegebaseerde inmenging in ons sake ons weer langs historiese lyne.

Amerika sal goed doen om ook ’n deeglike blik op homself te werp. Die wêreld se media berig daagliks oor die diep verdeeldheid in hul eie land en oor hul fokus op mense wat anders lyk en anders glo.

Dit is sekerlik geen toeval dat die Amerikaanse verklarings oor visumbeperkings vir sekere Suid-Afrikaners gemaak is net voordat die reeds lank beplande en omstrede plant van kruise in Washington om aandag op plaasmoorde te vestig, plaasgevind het nie. President Donald Trump het dit as volksmoord beskryf. Dit is welbekend wie die nie-regeringsrolspelers is wat die MAGA-administrasie van inligting voorsien.

Die ironie is dat dit alles plaasvind terwyl die hele wêreld die gevolge van die Amerikaanse oorlog teen Iran dra.

Dit is ook ironies dat dit alles gebeur kort ná die vertoon van eenheid in Baltimore, op Amerikaanse bodem, waar ons nasionale rugbyspan, onder leiding van ’n swart kaptein, ’n fantastiese vertoning gelewer het en die enorme skare ons volkslied gesing en trots met ons nasionale vlag gewaai het.

My mening in soos gepubliseer in Rapport 6 September 2026.

Wat wil beswaardes bereik met hul Kruistog na die VSA in September?

Terwyl oorloë woed en menseslagtings plaasvind regoor die wêreld gaan plant beswaardes 3,000 kruise in die VSA in September.

Dít in 'n land wat self 'n rol speel in menseveragtende vergrype oor die wêreld en 'n aanslag loods op minderheidsgroepe in hulle eie land wat anders lyk en glo.

Niemand ontken die onaanvaarbare hoë vlakke van misdaad in SA nie, maar Swart Suid Afrikaners word die hardste getref. Die dubbele standaarde van Vlugtelingstatus gemik op Wit Suid Afrikaners, skreeu ten hemele en verdeel ons weer op raslyne.

Dit staan in skrille kontras met die 3,000 sokkerballe wat Betereinders uitdeel aan die jeug. Dit word gedryf deur mense wat bou aan verhoudings tussen al ons mense. Die balle simboliseer saambou en saamspeel na 'n beter toekoms vir al ons mense.

Ek het Suid Afrika in verskeie lande verteenwoordig en het in gepubliseerde opinies beswaar gemaak teen Suid Afrikaners wat ons land se beeld beswadder in die buiteland. Hulle bevuil die nes van mense wat verkies om in Suid Afrika te bly. Dis 'n vorm van verraad.

Ironies genoeg is dit onlangs bekend gemaak dat die drywers van hierdie kampanje, bevoorregte Suid Afrikaners is wat reuse salarisse verdien. Hul kampanje van vrees, is gebou op die leuen van 'n Wit Volksmoord.

Is die einddoel om alle Wit Suid Afrikaners in die VSA te hervestig?

Dit sou ook interessant wees om te weet wat die koste beloop van hierdie veldtog van 3,000 kruise en verbandhoudende aksies in die VSA, waarvoor mense selfs uit SA ingevlieg gaan word, en wie befonds dit? Dié geld kon beter aangewend word in Suid Afrika onder behoeftige mense.

Verder is die program direk gekoppel aan die persoon van die huidige 80-jarige President wie se bewind tans baie wankelrig is. Wat gebeur as hy nie meer aan bewind is nie?

(My mening in die Afrikaanse koerant "Die Papier").

Pas terug uit die buiteland was ek geskok oor die verdeeldheid in ons land, onder Afrikaners maar ook op raslyne nav die VSA se Afrikaner Vlugtelingprogram.

Slegs 'n dwaas sou beweer ons het nie 'n ernstige misdaadprobleem in SA nie. Die bewerings van 'n Wit Volksmoord is egter kwaadwillig en misplaas. Swart mense word harder getref deur geweldsmisdaad, ook op plase. Die feite dat hulle uitgesluit is, wys op rasse vooroordeel in Amerika.

Ons word misbruik as 'n politieke speelbal van 'n diep verdeelde en toenemend geïsoleerde VSA.

Arikaners onder die vaandel Afrikaners Vir Suid Afrika (AvSA), Betereinders en ander het spontaan standpunt ingeneem teen die valse narratief van 'n Wit Volksmoord onder die leuse "nie in ons naam nie". Hulle is bekommerd oor die negatiewe impak op ons land se beeld en op verhoudings in ons land. Hulle erken dat ons 'n misdaadprobleem in SA het. Interessant genoeg word hulle nou geteiken vir felle kritiek deur Afrikanerorganisasies wat reeds sedert Trump se eerste termyn noue bande met die Trump Administrasie handhaaf.

Die vraag moet gevra word: Wie dryf hierdie leuen; hoekom word mense wat die leuen ontbloot, gediskrediteer en beledig; en wat doen die groeperings wat noue bande met die Trump Administrasie handhaaf, om die leuen reg te stel?

Verder onstaan die vraag wat die einddoel met die Vlugtelingsprogram is. Is die doel om alle Wit Afrikaners uiteindelik 'n tuiste in die VSA te bied?

Ons land en sy mense is antwoorde op al hierdie vrae verskuldig.

Die lewendige debat oor brugbou is goed, maar kort perspektief.

Ek het jare in ander lande gewerk, gereis en waargeneem.

Lande met gesonde gemeenskappe is suksesvolle lande.

Daar is ’n direkte verband tussen die gehalte van ’n regering en die gehalte van sy kiesers.

Regdeur ons geskiedenis is die grein van ons gemeenskappe afgetakel en het ons ongelyke en afsonderlike gemeenskappe geskep.

Nelson Mandela was die enigste president in die ou en die nuwe bedeling wat gefokus het op brugbou in ons diep verdeelde land. Hy het insig gehad en anargie verhoed. Sy opvolgers het dit nagelaat en anargie dreig nou weer.

Natuurlik het die ANC ons gemeenskappe verder afgetakel met swak bestuur. En natuurlik is Julius Malema ’n opstoker wat geldige griewe roekeloos uitbuit.

’n Regeringsverandering is nodig, maar hoe skep ons nuwe meerderhede?

Gematigde meerderhede kan slegs gevind word as ons uitreik oor historiese skeidslyne heen en brûe bou tussen ons mense.

Baie doen dit reeds; ander gooi hul hande in die lug, die nuwe-slag-hensoppers.

My pa het in my kinderjare grond op een van sy plase beskikbaar gestel aan ’n swart man met inbors wat soos die meeste Suid-Afrikaners sy eie stukkie grond wou hê om op te boer.

Ek het dikwels saam met my pa ge ry op sy plase en hy het gereeld by die man aangegaan wat hom altyd tee aangebied het. En dan het hulle oor landsake gesels. Dit is brugbou.

Ons gemeenskappe is die ruggraat van ons land. Dis daar waar ons moet saamwerk aan gemeenskaplike uitdagings en doelwitte.

Die vraag wat jy moet beantwoord, is eenvoudig: Wil jy deel van die probleem wees of deel van die oplossing?

Baie verkies ongelukkig om op die kantlyn te staan en net te kritiseer.

Geskiedenis het ’n manier om jou uiteindelik in te haal.

Die herhaalde militêre ingryping van die Verenigde State en sy bondgenote in lande waarvan hulle dikwels beperkte kennis en begrip gehad het, het gevolge. Afghanistan is dalk een van die duidelikste voorbeelde daarvan.

Een van die groot foute was die poging om Westerse waardes, politieke strukture en lewenswyses op ’n vreemde samelewing af te dwing. Dit herinner op sekere maniere aan wat koloniale moondhede voorheen probeer doen het: om samelewings van buite af te hervorm, gesteun deur militêre en ekonomiese mag.

Die probleem is dat ’n samelewing nie eenvoudig van buite af herbou kan word nie. Wanneer bestaande sosiale strukture afgebreek word sonder dat daar nuwe strukture ontstaan wat deur die plaaslike gemeenskap aanvaar en gedra word, laat dit ’n vakuum.

Afrika se geskiedenis bied ook talle voorbeelde van hoe moeilik dit is om volhoubare politieke en sosiale strukture van buite af te skep. Wanneer buitelandse magte uiteindelik onttrek, bly die mense wat agterbly met die gevolge – dikwels sonder die instellings en vertrouensverhoudings wat nodig is om stabiliteit te handhaaf.

Die aanvalle van 11 September 2001 het self gewys hoe diep die woede teen Amerikaanse buitelandse beleid en militêre ingryping in sekere dele van die wêreld geword het. Dit regverdig geensins die terreur wat daarop gevolg het nie, maar dit wys wel dat buitelandse beleid altyd gevolge het wat veel verder strek as die oorspronklike doelwitte.

China mag intussen een van die lande wees wat uit die nuwe wêreldorde rondom Afghanistan voordeel trek. Anders as die Westerse moondhede wat Afghanistan die afgelope dekades militêr probeer hervorm het, het China ’n ander benadering tot sy buitelandse betrekkinge gevolg en reeds toenadering tot die nuwe maghebbers in Afghanistan gesoek.

Die grootste koste van hierdie geskiedenis sal egter deur gewone mense gedra word.

Die menslike tragedie wat nou in Afghanistan ontvou, sal waarskynlik nog lank deur die lande van die streek gevoel word. Europese lande wat tradisioneel groot getalle vlugtelinge opgeneem het, ervaar terselfdertyd toenemende druk en ’n groeiende gevoel dat daar ’n grens aan hul vermoë om nuwe mense te akkommodeer, bereik is.

En in die nuwe landskap wat pynlik uit die puin van Afghanistan sal moet ontstaan, lyk dit toenemend asof Amerika se reeds kwynende invloed op die wêreldtoneel ’n baie kleiner rol gaan speel.

Miskien is dit uiteindelik die belangrikste les van Afghanistan:

Jy kan ’n land met militêre mag binnekom. Jy kan selfs ’n regering help bou. Maar jy kan nie maklik ’n samelewing van buite af skep nie.

Dawie Jacobs skryf: My gedagtes, neergeskryf in 2021. - uit Engels vertaal deur chatGPT

Ek bring hulde aan die gees van die Reënboognasie – ons is almal onlosmaaklik met mekaar verbind.

Vosloorus, 'n swart woongebied naby Boksburg, is in 1963 gestig toe die apartheidsregering swart Suid-Afrikaners uit Stirtonville verskuif het omdat dit as te naby aan 'n wit dorp beskou is.

Ek het onlangs 'n slagoffer van Covid geword. My dogter en skoonseun se vinnige optrede het letterlik my lewe gered. Ná ure in 'n ambulans wat gedurende die nag van hospitaal tot hospitaal gery het op soek na 'n beskikbare bed, het ek uiteindelik in 'n privaat hospitaal in Vosloorus beland – sover ek weet die enigste wit pasiënt in daardie hospitaal op daardie stadium.

Wat 'n wonderlike ervaring was dit. Ek het 'n klein vierslaapsaal met drie ander Covid-pasiënte gedeel. Ek is met die grootste professionaliteit, warmte en deernis behandel – van die dokter wat my behandeling behartig het, tot die ander mediese personeel, fisioterapeute en verpleegkundiges.

En, soos tipies Afrikaans, het ons gelag, gesels en natuurlik uiteindelik oor politiek begin praat. 'n Personeellid het ons gesprek gehoor en my gevra om te verduidelik waarom ek president Ramaphosa ondersteun. Sy het bygevoeg: "Gee ons asseblief hoop."

Niks was ooit vir die personeel te veel moeite nie. Een van die susters het die volgende oggend vir my 'n handdoek gereël sodat ek kon stort, aangesien al my persoonlike besittings ná die ambulansrit nog nie by my uitgekom het nie.

Gegewe ons onlangse geskiedenis, word ek steeds diep geraak wanneer ek die gees van die Reënboognasie ervaar – en veral die menslikheid van die gemeenskappe wat in die verlede benadeel is. Dit is Ubuntu in praktyk: "Ek is omdat ons is."

In my pas gepubliseerde memoires skryf ek breedvoerig oor die pyn en woede wat ontketen is deur die volle omvang van apartheid se invloed op die inwoners van Soweto en ander woongebiede – omstandighede wat uiteindelik tot die Soweto-opstand gelei het en die verloop van ons geskiedenis verander het.

Ek het die gevolge van apartheid eerstehands in my leeftyd beleef. En in 'n ironiese wending het ek pas die grootste medelye en sorg ervaar van mede-Suid-Afrikaners wat vyf dekades gelede nie welkom was om te naby aan 'n wit dorp te woon nie.

Ek is met trots Suid-Afrikaans en diep dankbaar vir die ondersteuning van al my kinders. My seun David het op die hoogtepunt van die Covid-pandemie van Indonesië af gevlieg om my by te staan.

Dink net hoe anders die wêreld kon lyk as die koloniale moondhede — wat tydens die koloniale era reeds gevorderd was op talle terreine — met meer nederigheid, wysheid en menslikheid opgetree het.

Dink net as hulle:

• die oorspronklike inwoners van hul kolonies as gelykes behandel het;
• hul tale, kulture, tradisies, gelowe en tradisionele regeringsvorme gerespekteer het;
• nederig genoeg was om by inheemse gemeenskappe te leer oor hul diepe verbondenheid met die natuur en die beginsel van Ubuntu;
• bestaande nasionale grense en tradisionele samehorigheid geëerbiedig het;
• die vasteland se natuurlike hulpbronne ontwikkel het in ware vennootskap met die mense van die land — tot voordeel van die plaaslike bevolking in die eerste plek, of minstens op gelyke grondslag;
• regerings- en bestuursisteme saam met plaaslike gemeenskappe opgebou het, gegrond op bestaande tradisionele strukture, om die sogenaamde “vooruitgang” verantwoordelik te bestuur.

Maar in plaas daarvan om inheemse tale, kulture en kennisstelsels te probeer verstaan en waardeer, het koloniale moondhede meestal ’n beleid van verdeel-en-heers gevolg.

Hulle het:

• kunsmatige landsgrense getrek wat bestaande volke en gemeenskappe uitmekaar geskeur het;
• inheemse kulture en tradisies hooghartig as “onbeskaafd” afgemaak terwyl hulle hul eie tale en kulture opgedwing het;
• met ’n selfregverdige houding plaaslike gelowe as “heidens” beskryf en hul eie godsdiens aggressief afgedwing;
• hul eie vlae geplant, hul eie kultuur bevorder en die kontinent se hulpbronne ontgin — maar baie minder moeite gedoen om gehalte-onderwys, opleiding en volhoubare staatsinstellings vir die plaaslike bevolking te ontwikkel.

Afrika het vir baie koloniale moondhede ’n bron van rykdom geword — en terselfdertyd ’n speelgrond vir die magtiges en bevoorregtes van die Weste.

Toe internasionale druk koloniale moondhede in die 1960’s uiteindelik dwing om te onttrek, het hulle dikwels lande agtergelaat met diep beskadigde sosiale weefsels:

• state verdeel deur arbitrêre grense;
• bevolkings wat nooit behoorlik voorberei is om aan Westerse regeringsmodelle deel te neem nie;
• swak of onvoltooide staatsinfrastruktuur;
• min ervare amptenare op plaaslike, streeks- en nasionale vlak;
• en natuurlike sowel as menslike hulpbronne wat oor geslagte heen uitgeput en uitgebuit is.

Daarna het ’n tydperk van skuldgevoel gevolg waarin voormalige koloniale moondhede groot bedrae geld teruggeploeg het in hul oud-kolonies. Maar sonder gevestigde staatsinstellings, stabiele infrastruktuur en sterk ekonomiese fondamente, was die gevolg dikwels sistemiese korrupsie — waar hulp en geld net ’n klein elite bereik het, terwyl die massas steeds agtergebly het.

Natuurlik was daar gevalle waar koloniale moondhede ook positiewe bydraes gemaak het. Die geskiedenis is nooit net swart of wit nie. Maar in breë trekke bly bogenoemde die tragiese verhaal van kolonialisme.

Zimbabwe is byvoorbeeld ’n interessante voorbeeld van hoe anders dinge kon verloop het. Ten spyte van ernstige probleme met bestuur en ekonomiese verval, het die land oor dekades steeds ’n relatief sterk opvoedkundige grondslag behou. Ironies genoeg trek Suid-Afrika vandag voordeel uit baie goed-opgeleide Zimbabweërs — dikwels tot frustrasie van plaaslike werksoekers.

Hierdie geskiedkundige werklikhede verduidelik waarom romantiese uitsprake oor die sogenaamde “voordele van kolonialisme” nie net histories oppervlakkig is nie, maar ook gevaarlik onwys.

Dink net hoe anders die wêreld kon lyk.

Dink net.