Daar is skrywers wat stories uitdink, en dan is daar skrywers wat stories gaan soek waar min mense nog kyk. Antoinette Pienaar behoort aan laasgenoemde groep.

Vir baie Suid-Afrikaners is sy bekend as aktrise, sangeres en radiopersoonlikheid. Vir ander is sy die vrou wat saam met die legendariese Griekwa-heler Johannes Willemse deur die Karoo se berge gestap het op soek na kruie, verhale en ou kennis wat besig was om te verdwyn. Maar vir lesers van haar boeke het sy iets anders geword: 'n bewaarder van geheue.

Antoinette Pienaar is in Carnarvon in die Noord-Kaap gebore as een van vyf susters. Sy studeer drama aan die Universiteit Stellenbosch en later ook aan die Universiteit van Kaapstad. Haar loopbaan begin op die verhoog waar sy naam maak as aktrise en sangeres, met produksies wat dikwels historiese vrouefigure soos Krotoa van die Kaap belig.

Maar die gebeurtenis wat haar lewe ingrypend sou verander, het ver van die verhoog plaasgevind.

In 2001 reis sy na Mali in Wes-Afrika waar sy serebrale malaria opdoen. Die siekte laat haar ernstig verswak. Terug in Suid-Afrika hoor sy van 'n bejaarde Griekwa-bossiedokter wat diep in die Karoo woon: Johannes Willemse. Sy gaan soek hom op, aanvanklik vir genesing, maar uiteindelik vir iets veel groter.

Willemse, wat sy kennis van sy oupa geërf het, het volgens oorlewering jare lank gedroom van 'n vrou in 'n rooi bakkie aan wie hy eendag sy kennis sou oordra. Toe Antoinette uiteindelik opdaag, het hy glo gesê: "Hier kom Juffrou nou eers aan." Daardie ontmoeting sou die begin word van 'n vakleerlingskap wat dekades sou duur.

Vir jare lank leer sy by Willemse van Karoo-kruie, volksgeneeskunde, stories, raaisels en die unieke wêreldbeskouing van die Griekwa-gemeenskap. Sy begin besef dat die waarde van hierdie kennis veel verder strek as die genesende eienskappe van plante alleen. Dit is 'n hele wêreld van verhale, wyshede en menswees wat besig is om verlore te gaan.

Hieruit ontstaan haar bekendste boek, Kruidjie roer my. Die boek is deels memoir, deels dokumentasie van die antieke helingskuns van die Karooveld. Wat dit besonders maak, is dat dit nie soos 'n akademiese handboek lees nie. Pienaar skryf met die warmte van iemand wat self deur die landskap verander is. Die boek het oor die jare een van die mees geliefde werke oor Karoo-erfenis in Afrikaans geword en word dikwels as 'n moderne klassieke werk beskou.

Sy volg dit op met Die lang man sonder skaduwee, waarin die fokus uitbrei na die genesende krag van stories, raaisels en volkswysheid. Volgens Pienaar het baie fisieke kwale ook emosionele wortels, en daarom speel stories dikwels net so 'n belangrike rol as kruie in die proses van genesing.

Intussen leer duisende luisteraars haar stem ken deur die gewilde RSG-segment Kruie Kraai Koning, waar sy saam met Oom Johannes luisteraars se vrae oor kruie, boererate en gesondheid beantwoord. Die program het baie gedoen om die belangstelling in tradisionele Karoo-kennis weer aan te wakker.

Wat Antoinette Pienaar van baie ander skrywers onderskei, is dat haar werk op die grens tussen verskillende wêrelde leef. Sy beweeg gemaklik tussen teater en volkskultuur, tussen moderne Suid-Afrika en antieke kennis, tussen dokumentasie en storievertelling. Haar boeke gaan nie net oor kruie nie; hulle gaan oor die mense wat hierdie kennis gedra het en die landskap wat dit gevorm het.

In 'n tyd waarin baie kulturele tradisies verdwyn, het Pienaar haarself die taak opgelê om te luister voordat die stemme stil word. Daarom is haar werk uiteindelik nie net belangrik vir die Karoo nie, maar vir die breër verhaal van Suid-Afrika.

Want soos sy self deur haar skryfwerk wys: elke plant het 'n storie, elke storie het 'n oorsprong, en elke oorsprong verdien om onthou te word.

• Belangrikste boekeKruidjie roer my (2009)

• The Griqua's Apprentice

• Die lang man sonder skaduwee (2018)

Antoinette Pienaar is een van die Karoo se merkwaardigste stemme – ’n skrywer, sanger, storieverteller, filosoof en kruiekenner wie se lewe diep verweef is met die landskap en wysheid van die Groot Karoo. Sy woon op Theefontein naby Beaufort-Wes, waar sy al vir dekades lank die antieke kennis van veldplante, stories en genesing help bewaar en oordra.

Sy is in 1961 in die Karoo gebore en het in Carnarvon grootgeword, een van vyf susters. Van kleins af was die oop veld haar speelplek en die stories van plaaswerkers en oumense haar eerste biblioteek. Hierdie vroeë blootstelling aan mondelinge tradisie en landskapwysheid sou later die hart van haar werk word. Sy studeer drama aan die Universiteit Stellenbosch en die Universiteit Kaapstad en begin haar loopbaan as aktrise in klassieke en Afrikaanse teaterproduksies, voordat sy haar eie unieke stem as sanger en storieverteller ontwikkel.

Op die verhoog het sy naam gemaak met haar intense vertolkings en satiriese vertellings, en sy het landwyd opgetree by feeste soos Grahamstad en Oudtshoorn. Haar stem – tegelyk broos en kragtig – het gehore betower met stories oor historiese vroue soos Krotoa, maar ook met haar eie Karoo-verhale wat die gehoor laat voel het hulle is weer tuis.

’n Keerpunt in haar lewe het gekom ná ’n ernstige aanval van serebrale malaria wat sy tydens ’n reis na Mali opgedoen het. Ernstig verswak het sy teruggekeer Karoo toe, waar sy op Theefontein kennis gemaak het met die legendariese Griekwa-kruiekenner Oom Johannes Willemse. Hy het lank geglo dat hy eendag sy kennis aan ’n spesifieke leerling sou oordra – en toe sy in haar rooi bakkie daar aankom, het hy gesê: “Hier kom Juffrou nou eers aan.” Hierdie ontmoeting het haar lewe verander.

Vir jare daarna was sy sy vakleerling, en saam het hulle die helende tradisies van Karookruie en ou stories begin bewaar. Hierdie ervaring het neerslag gevind in haar invloedryke boek Kruidjie roer my (en later The Griqua’s Apprentice), waarin sy wys hoe genesing nie net oor die liggaam gaan nie, maar ook oor herinnering, taal en siel.

Sedertdien het Antoinette Pienaar ’n unieke rol in die Suid-Afrikaanse kultuurlandskap begin speel: as brug tussen ou en nuwe kennis, tussen wetenskap en tradisie, tussen storie en genesing. Vanuit haar klein wit huisie op Theefontein deel sy steeds stories oor kruie, mense en die Karoo – op radio, in boeke, op die verhoog en in gesprek met besoekers wat die pad na haar toe vind.

Sy glo dat stories self genesend is. Dat die veld onthou. Dat mense hulself weer kan vind deur stadig genoeg te luister.

Antoinette Pienaar se lewe is uiteindelik nie net ’n kunstenaarsloopbaan nie, maar ’n reis terug na die grond – en ’n uitnodiging aan ander om weer hul eie verhouding met plek, liggaam en verhaal te ontdek.