Sommige mense skryf stories. Ander mense leef asof hulle self deel van een is. Johan Jack Smith was so iemand.

Hy was 'n skrywer, musikant, redakteur, digter, kultuurmaker en een van die interessantste stemme wat die alternatiewe Afrikaanse wêreld die afgelope twee dekades opgelewer het. Maar meer as enigiets anders was hy iemand wat nooit gemaklik binne net een boks gepas het nie.

Hy kon oor literatuur praat soos 'n professor. Oor rockmusiek soos iemand wat die vorige aand nog op 'n verhoog was. En oor mense soos iemand wat werklik nuuskierig oor hulle gebly het.

Johan is in Bloemfontein gebore en het later bekend geword as die redakteur van Taalgenoot, waar hy gehelp het om die tydskrif in een van die belangrikste kulturele ruimtes in Afrikaans te omskep. Onder sy leiding het die publikasie nie net stories vertel nie — dit het gevra wat Afrikaans nog kan wees. Hy het ruimte gemaak vir nuwe stemme, moeilike gesprekke en die soort kreatiewe energie wat nie altyd netjies binne bestaande grense pas nie.

Maar Johan het nie net oor kuns geskryf nie. Hy het dit gemaak.

As die dryfkrag agter Volkspeler het hy gehelp om een van die vreemdste en mees oorspronklike alternatiewe musiekprojekte in Afrikaans te skep. Die groep het poësie, elektroniese musiek, rock, industriële klanke en donker lirieke saamgesmelt in iets wat min vergelykings gehad het. Volkspeler het nooit geklink soos wat die hoofstroom van Afrikaans verwag het nie — en dis presies waarom dit belangrik was.

Later het Johan ook sy merk as romanskrywer gemaak met Zola, 'n donker Johannesburg-noir wat deur lesers en kritici geprys is vir sy rou energie, morele kompleksiteit en onvergeetlike atmosfeer.

Maar mense wat hom geken het, onthou dikwels iets eenvoudiger. Hulle onthou sy lag. Sy oneerbiedige sin vir humor. Sy liefde vir taal. Sy nuuskierigheid. Die manier waarop hy altyd bereid was om nuwe idees ernstig op te neem.

Johan Jack Smith is in 2023 skielik oorlede. Veel te vroeg. Soos baie kunstenaars wat werklik iets uniek gehad het om te sê, voel dit steeds asof daar nog werk was wat geskryf moes word, nog liedjies wat gemaak moes word en nog stories wat vertel moes word. Maar miskien is dit die merk van 'n lewe in kuns. Dat die gesprek nie eindig wanneer die stem stil word nie. Dat die woorde bly beweeg.

En Johan se woorde beweeg steeds.