Gedeeltes XXVII–XXIX

Nou kom na die oseaan die altyd-moedige
geharde helpers, hul harnas dra hulle,
geweefde oorlogshemde. Die wagter merk,
getrou soos altyd, die held se terugkoms.
Van die hoogte van die heuwel het geen vyandige woorde
die gaste bereik toe hy hulle gaan groet het;
maar "Welkom!" roep hy na die Weder-stam
terwyl die blink-gemaliede buitmakers skip toe marsjeer.
Toe is op die strand, met perde en skatte
en wapenrusting, hul ruim en ring-versierde skip
swaar gelaai: hoog het die mas
uitgestyg oor Hrothgar se opgegaarde juwele.
'n Swaard het Beowulf aan die bootwag gegee,
met goud beslaan; op die medebank daarna
was hy meer geag, met daardie lem in sy besit,
'n ou erfstuk. Aan boord van hul seekiel
dryf hulle deur die diepte, en verlaat Deneland.
'n Seedoek is gespan, 'n seil met toue,
styf aan die mas; die vloedhout het gekreun;
en geen wind oor die golwe het daardie golfswemmer
van haar koers af gewaai nie. Die vaartuig snel voort,
met skuimnek dryf dit vorentoe oor die golwe,
die kiel stewig gebind oor sout strome,
tot hulle die kranse van die Geate sien,
die bekende kappe van tuis. Hoog het die boot,
deur winde gedryf, op die strand opgeskiet.
Behulpsaam by die hawe het die hawewag gestaan,
wat lankal al vir sy geliefde makkers
by die water gewag en ver uitgekyk het.
Hy bind die breë-boesem skip aan die strand
met ankertoue, sodat die seegolwe
daardie getroue hout nie sou wegskeur nie.
Toe beveel Beowulf hulle om die skat te dra,
goud en juwele; dit was geen ver reis
om van daar na die ringgewer te gaan,
Hygelac, Hrethel se seun: tuis het hy gewoon
naby die seewal, hyself en sy stam.
Trots was daardie huis, 'n held die koning,
hoog die saal, en Hygd baie jonk,
wys en versigtig, al het sy min winters
in daardie vestingmure 'n tuiste gehad,
Haereth se dogter. Haar maniere was nie gering nie,
en sy het die Geate nie geskenke misgun nie,
van kosbare skatte. Sy het nie Thryth se trots gewys nie,
die beroemde volkskoningin, of haar wrede bedrog.
Daar was niemand so waaghalsig dat hy dit durf waag
(behalwe haar heer alleen) van die dierbare volgelinge,
om daardie vrou reguit in die gesig te kyk,
of gesmede boeie was sy lot,
bande van die dood! En kort was die uitstel;
sodra hulle hom gryp, is sy swaardvonnis uitgespreek,
en die blink lem het 'n bitter moord
aangekondig en beklink. Dit is geen koninklike manier
vir 'n vrou om te volg nie, al is sy sonder gelyke,
dat die vredeweefster 'n dierbare kryger
deur woede en leuens van sy lewe beroof!
Maar Hemming se bloedverwant het dit gestuit.
Want oor hul bier het mense ook vertel
dat sy minder van hierdie gruwels gepleeg het,
bose aanslae, nadat sy gegaan het,
'n bruid in goud getooi, na die dapper jong prins,
die trotse edelman, en Offa se saal
oor die vaal vloed op haar vader se bevel
veilig bereik het, waar sy sedertdien voorspoedig was,
koninklik, op die troon, ryk aan goedere,
bly oor die skone lewe wat die noodlot haar gestuur het,
en getrou in liefde aan die heer van krygers.
Hy, van al die helde van wie ek ooit gehoor het
van see tot see, van die seuns van die aarde,
het die voortreflikste gelyk. Daarom is Offa geprys
vir sy veg en sy gee deur mense ver weg,
die spies-dapper kryger; wys het hy regeer
oor sy ryk. Eomer is vir hom gebore,
hulp van helde, Hemming se bloedverwant,
kleinseun van Garmund, grimmig in die oorlog.

Hygd is Hygelac se koningin. Die digter prys haar deur haar te vergelyk met haar teenpool, Thryth, net soos Beowulf vroeër geprys is deur hom met Heremod te vergelyk. "Vredeweefster" is 'n kenning vir 'n vrou of eggenote.

Haastig het die geharde held, met sy helpers,
oor die sanderige strand van die see geloop
en wye weë. Die wêreld se groot kers,
die son, skyn uit die suide. Hulle stap voort
met ferm treë na die plek wat hulle ken,
waar die jong krygskoning, binne sy burg,
die doder van Ongentheow, die ringe uitdeel,
skuiling-van-helde. Aan Hygelac
is Beowulf se koms vinnig vertel:
dat daar in die hof, die toevlug van die stamlede,
die skildmakker, gesond en lewend,
heel van die heldespel huis toe stap.
Haastig is in die saal, op die hoogste bevel,
plek vir die swerwers gereed gemaak.
By sy vors het hy gesit, veilig van die stryd,
bloedverwant by bloedverwant. Sy goedgesinde heer
het hy eers op hoflike wyse gegroet,
met manlike woorde. Terwyl sy die mede skink,
kom deur die hoë saal Haereth se dogter,
bekoorlik vir krygers, en dra die wynbeker
na die hande van die helde. Toe het Hygelac
sy makker vriendelik met vrae bestook
in die hoë saal, vurig gretig om te weet
hoe die verblyf van die See-Geate verloop het.
"Hoe het jou reis afgeloop, my bloedverwant Beowulf,
toe jou verlange jou skielik daarheen gevoer het
om stryd te soek oor die sout see,
'n geveg in Heorot? Kon jy vir Hrothgar
enigsins help, die geëerde hoof,
in sy wyd-bekende ellende? Met golwe van sorg
het my treurige hart gekook; ek het swaar gewantrou
my geliefde se onderneming: lank het ek jou gesmeek
om glad nie daardie moordende monster te soek nie,
maar die Suid-Dene self hul vete
met Grendel te laat besleg. Nou, God sy dank
dat ek jou nou veilig en gesond kan sien!"
Beowulf het gepraat, die seun van Ecgtheow:
"Dit is bekend en nie verborge nie, heer Hygelac,
vir baie mense, daardie ontmoeting van ons,
die grimmige stryd tussen Grendel en my,
wat ons gevoer het op die plek waar hy veels te veel
smart veroorsaak het vir die Oorwinnaar-Scyldinge,
eindelose onheil. Dit alles het ek gewreek.
Geen grootpraat kan kom van Grendel se geslag,
van enigeen op aarde, oor daardie oproer by dagbreek,
van die langslewendste van die walglike ras
in vlees omvou! Maar eers het ek gegaan
om Hrothgar te groet in die saal van geskenke,
waar Healfdene se hoogberoemde bloedverwant,
sodra my doel aan hom duidelik was,
my 'n sitplek langs sy seun en erfgenaam gegee het.
Die volgelinge was vrolik; nooit in my lewensdae
het ek sulke vrolike mans oor mede in 'n saal
onder die hemel gehoor nie! Die hooggebore koningin,
die volk se vredebringer, het deur die saal gegaan,
die jong stamlede opgebeur, en goue gespes
aan verskeie gegee voor sy haar sitplek opsoek.
Dikwels het Hrothgar se dogter aan die helde,
aan die edelmanne om die beurt, die bierbeker aangebied,
sy wat ek die saalmakkers
Freawaru hoor noem het, toe sy bewerkte goud
aan die krygers aanbied. Sy is belowe,
die meisie in goud getooi, aan Froda se blymoedige seun.
Dit lyk wys vir die vriend van die Scyldinge,
die hoeder van die koninkryk: hy reken dit wys
om die vrou so uit te trou en die vete af te weer,
die menigte doodslae. Maar selde ooit,
wanneer mans gedood is, rus die moordspies
meer as 'n kort rukkie, al is die bruid ook mooi!
"Dalk sal dit die heer van die Heathobarde nie behaag nie,
en net so min elkeen van sy volgelinge,
wanneer 'n dienaar van die Dene, in daardie dapper skare,
saam met die vrou deur hul saal loop,
en aan hom die erfstukke van ouds glinster,
hard en met ringe versier, die Heathobarde se skat,
wapens wat hulle eens goed gehanteer het
totdat hulle by die lindespel verloor het
hul getroue volgelinge en hul lewens ook.
Dan, oor die bier, terwyl hy na hierdie erfstuk staar,
sal 'n ou spiesdraer wat alles onthou,
daardie spiesdood van mans (hy is streng van gemoed,
swaar van hart) in die jong held
die gemoed toets en die siel beproef
en oorlogshaat wek, met woorde soos dié:
'Herken jy nie, makker, daardie swaard
wat jou vader na die geveg gedra het
in sy laaste vete, onder die vegmasker,
die dierbaarste van lemme, toe die Dene hom gedood het
en die slagveld beheer het by Withergild se val,
ná die verwoesting van helde, daardie geharde Scyldinge?
Nou loop die seun van een of ander moordende Deen,
trots op sy skat, deur hierdie saal,
verheug hom in die doodmaak, en dra die kleinood
wat regmatig aan jou behoort!'
So spoor hy hom aan en hits hom heeltyd op
met skerp woorde, totdat die geleentheid kom
dat Freawaru se dienaar, vir sy vader se daad,
ná die byt van die swaard in sy bloed moet slaap,
en sy lewe verloor; maar daardie volgeling vlug
lewend weg, want hy ken die land.
En so word aan albei kante
die ede van die edelmanne gebreek, wanneer Ingeld se bors
opwel van oorlogshaat, en die liefde vir sy vrou nou
ná die golwe van sorg koeler word.
"Daarom ag ek nie hoog die Heathobarde se trou
teenoor die Dene, of hul blywende liefde
en vredesverbond nie. Maar ek laat dit daar,
en draai na Grendel, o skatgewer,
en vertel ten volle hoe die geveg afgeloop het,
die handgeveg van helde. Toe die hemel se juweel
oor verre velde gevlug het, het daardie woeste gees gekom,
die wrede nagvyand, om ons op te soek
waar ons veilig en gesond die saal bewaak het.
Vir Hondscio was daardie aanval toe dodelik,
sy val daar was bestem. Hy is eerste gedood,
die gegorde kryger. Grendel het op hom
sy moordende bek gedraai, op ons magtige bloedverwant,
en die dapper man se hele liggaam verslind.
Tog wou die moordenaar met bloedige tande, bedag op onheil,
nie daarom vroeër, met leë hande,
uit die goud-versierde saal gaan nie:
maar my het hy aangeval in sy vreeslike krag,
met gulsige hand my gegryp. 'n Handskoen het aan hom gehang,
wyd en wonderlik, met bande omwikkel;
en kunstig was dit alles gemaak,
met duiwelse vernuf, van drakevelle.
My daarin, 'n onskuldige man,
wou die duiwelse vyand graag stop
saam met baie ander. Dit kon hy nie,
toe ek woedend regop gestaan het.
Dit sou lank wees om te vertel hoe ek daardie landverwoester
met gelyke munt betaal het vir sy wrede dade;
tog het u volk daar, my vors,
roem verwerf deur my veg. Hy het weggevlug,
en vir 'n klein rukkie sy lewe behou;
maar agter hom het sy sterker hand gebly,
in Heorot gelaat; hartseer het hy daarvandaan
op die bodem van die waters geval, daardie uitgeworpene.
Vir hierdie stryd het die vriend van die Scyldinge
my ruim betaal met plate van goud,
met menige skat, toe die môre gekom het
en ons almal by die feesbord gaan sit het.
Toe was daar sang en vreugde. Die grysharige Scylding,
swaar beproef, het van die tye van ouds vertel.
Soms het die held sy harp bespeel,
die hout-van-vreugde; dan het hy liedere gesing
van waarheid en droefheid, of reg vertel
wonderlike legendes, die grootmoedige koning;
of soms het hy na die jare van sy jeug verlang,
na die krag van ou stryde, nou deur ouderdom getref,
die grys held: sy hart het oorgeloop
wanneer hy, wys van winters, hul verbygaan beklaag.
So het ons in die saal die hele dag
op ons gemak gefees, tot oor die aarde
nog 'n nag gedaal het. Toe, gereed
in gulsigheid na wraak, het Grendel se moeder
vol smart uitgegaan. Dood was haar seun
deur die oorlogshaat van die Weders; nou het die monsteragtige vrou
met wrede woede 'n vyand gedood,
haar kind gewreek. Van die ou Aeschere,
die getroue raadgewer, was die lewe weg;
en toe die môre breek, kon hulle nie eens,
daardie Deense mense, hul dooie makker
met vuur verbrand, of op die brandstapel lê,
die man oor wie hulle rou nie. Onder 'n bergstroom
het sy die lyk met wrede hande gedra.
Vir Hrothgar was dit die swaarste smart
van alles wat die heer van sy volk getref het.
Die leier het my toe, by u lewe, gesmeek
(treurig was sy siel) om in die kronkel van die seegolwe
die held te speel en my lewe te waag
vir die roem van dapperheid: my beloning het hy belowe.
Ek het toe in die waters (dit is wyd bekend)
daardie wrede wagter van die seebodem gevind.
Hand teen hand het ons daar 'n rukkie gestry;
die golwe het van bloed opgewel; in die sout saal
het ek die kop met 'n harde lem afgekap
van Grendel se moeder, en my lewe behou,
al was dit nie sonder gevaar nie. My einde was nog nie daar nie.
Toe het die hawe-van-helde, Healfdene se seun,
my as beloning groot en kosbare geskenke gegee.

Beowulf gee hier aan Hygelac nie bloot nuus oor sy reis nie, maar 'n wyse voorspelling. Froda was koning van die Heathobarde en het in 'n geveg teen die Dene gesneuwel. Hrothgar wil die vete beëindig deur sy dogter Freawaru as vrou aan Ingeld, Froda se seun, te gee. Beowulf voorsien moeilikheid: 'n Deen wat Freawaru vergesel, dra die swaard van 'n gevalle Heathobard in die saal; 'n ou kryger wys dit vir 'n jong Heathobard uit en hits hom op tot wraak, en so breek die ou vete weer uit.

Die "lindespel" is die spel van skilde (wat van lindehout gemaak is), dus die geveg. Grendel se "handskoen" is nie 'n regte handskoen nie, maar 'n soort sak.

"So het hierdie koning hom aan die ou gebruike gehou,
dat ek niks kortgekom het in die loon wat ek verdien het,
die beloning vir my krag; hy het my geskenke gegee,
Healfdene se erfgenaam, om self oor te beskik.
Nou bied ek dit alles aan u, my vors, aan,
gee dit graag. U guns alleen
kan my begunstig. Min inderdaad
het ek van bloedverwante, behalwe u, Hygelac!"
Toe beveel hy hulle om die vaandel met die everkop in te bring,
die hoë gevegshelm, en die grys borsplaat,
die pragtige swaard; toe praat hy plegtig:
"Hierdie oorlogsuitrusting het die wyse ou vors,
Hrothgar, my gegee, en sy bevel bygevoeg
dat die storie daarvan dadelik aan u vertel moet word.
'n Ruk lank was dit in besit van koning Heorogar,
lank heer van die land van die Scyldinge;
tog het die vors dit nie aan sy seun nagelaat nie,
aan die dapper Heoroweard, so dierbaar as hy vir hom was,
sy gevegsuitrusting. Gebruik dit alles goed!"
En ek het gehoor dat kort ná hierdie skat
vier goeie perde, appel-vaal almal,
die een soos die ander, gevolg het: wapens en perde
het hy aan die koning gegee. So behoort bloedverwante te wees,
nie vir mekaar die net van liste weef nie,
of met diep verborge verraad die dood beraam
vir buurman en makker. Sy neef was altyd
baie dierbaar vir die geharde Hygelac,
en elkeen het oor die ander se welsyn gewaak.
Ek het ook gehoor dat hy die halssnoer aan Hygd gegee het,
die wonderlik gemaakte skat wat Wealhtheow hom gegee het,
die vors se dogter: drie perde het hy bygevoeg,
slank en met swierige saals. Sedert daardie gawe
het die juweel helder op die koningin se bors geblink.
So het die seun van Ecgtheow sy aard gewys
as 'n man bekend vir magtige dade
en dade van eer. By die bier het hy nie
makker of familie gedood nie; en sy gemoed was nie wreed nie,
al was sy krag die grootste van die seuns van die aarde,
'n glorieryke gawe wat God gestuur het
aan die pragtige leier. Lank is hy verag,
en deur die Geatse krygers as waardeloos beskou;
by die mede het die meester-van-stamme
hom dikwels glad nie begunstig nie.
Die sterk manne het hom slap en lui geag,
'n nuttelose prins; maar vergoeding het gekom
vir die geëerde kryger, vir al sy leed.
Toe beveel die bolwerk-van-edelmanne dat hulle inbring,
die geharde hoofman, Hrethel se erfstuk
met goud versier: geen Geat het ooit
in die vorm van 'n swaard 'n statiger prys geken nie.
Die swaard het hy in Beowulf se skoot gelê;
en sewe duisend huide grond aan hom toegeken,
met huis en hoogsetel. Hulle het saam
land besit volgens hul afkoms,
erfenis en tuiste: maar die koning was hoër
weens sy heerskappy oor die ryk self.

Later het dit gebeur, met die vlug van die jare,
met gruwelike strooptogte, dat Hygelac omgekom het,
en Heardred ook, deur die kap van swaarde
onder die skildmuur verslaan gelê het,
toe hom aan die voorpunt van sy seëvierende volk
geharde helde, die Heatho-Scylfinge, opgesoek het,
en Hereric se neef met wapens oorweldig het.
Toe het Beowulf as koning hierdie breë
ryk oorgeneem; en hy het dit goed regeer
vyftig winters lank, 'n wyse ou vors,
wat sy land bewaak, totdat Een begin het,
in die donker van die nag, 'n draak, om te woed.
In die graf op die heuwel het dit 'n skat bewaak,
in die steil klipgrafheuwel. 'n Smal paadjie het daarheen gelei,
onbekend aan sterflinge. Een of ander man het egter
per toeval binne daardie grot gekom
by die heidense skat. In sy hand het hy
'n goue beker geneem, en dit nie teruggegee nie,
het daarmee weggesluip terwyl die wagter slaap,
met diefagtige liste: vir die wagter se toorn
moes vors en volk weldra betaal!

Die "bolwerk-van-edelmanne" is Hygelac. Die teks sê net "sewe duisend"; gewoonlik word aangeneem dat dit huide is, 'n ou Engelse landmaat van omtrent 120 akker. Die Heatho-Scylfinge is die Swede.

Hygelac het omgekom op 'n strooptog na die land van die Franke, iewers tussen 512 en 520 n.C. Die vyftig jaar van Beowulf se bewind hoef nie as historiese feit opgeneem te word nie. Die oorspronklike handskrif is in die laaste reëls van hierdie gedeelte byna onleesbaar, sodat net die breë betekenis bekend is.