Odusseus maak hom aan Telemachos bekend.

Intussen het Odusseus en die varkwagter met dagbreek 'n vuur in die hut aangesteek en ontbyt gemaak, want hulle het die mans met die varke uitgestuur. Toe Telemachos aankom, het die honde nie geblaf nie, maar hom kwispelend begroet. Odusseus het die voetstappe gehoor en gemerk dat die honde nie blaf nie, en hy sê vir Eumaios:

"Eumaios, ek hoor voetstappe. Seker een van jou mans of iemand wat jy ken wat hierheen kom, want die honde kwispel vir hom en blaf nie."

Die woorde was skaars uit sy mond toe staan sy seun in die deur. Eumaios het opgespring, en die bakke waarin hy wyn gemeng het, het uit sy hande geval terwyl hy na sy jong meester toe gaan. Hy het sy kop en albei sy mooi oë gesoen en van blydskap gehuil. 'n Vader kon nie bliër wees as sy enigste seun, die kind van sy ouderdom, ná tien jaar in 'n vreemde land en baie swaarkry terugkom nie. Hy het hom omhels en oral gesoen asof hy uit die dood teruggekeer het, en liefdevol met hom gepraat:

"So jy is hier, Telemachos, lig van my oë! Toe ek hoor jy is Pilos toe, was ek seker ek sou jou nooit weer sien nie. Kom binne, my liewe kind, en sit, sodat ek jou goed kan bekyk nou dat jy weer tuis is. Jy kom nie baie dikwels op die plaas om ons beeswagters te sien nie; gewoonlik bly jy maar naby die stad. Ek dink jy wil liewer 'n oog hou op wat die vryers doen."

"Dis so, ou vriend," antwoord Telemachos, "maar nou het ek gekom omdat ek jou wil sien, en wil hoor of my moeder nog in haar ou huis is, of iemand anders met haar getrou het, sodat Odusseus se bed sonder beddegoed staan en vol spinnerakke is."

"Sy is nog in die huis," sê Eumaios, "sy treur en haar hart breek, en sy doen niks anders as huil nie, dag en nag aanmekaar."

Terwyl hy praat, het hy Telemachos se spies geneem, en Telemachos het oor die klipdrumpel gestap en binnegekom. Odusseus het van sy sitplek opgestaan om vir hom plek te maak, maar Telemachos het hom gekeer. "Sit, vreemdeling," sê hy, "ek kry maklik 'n ander sitplek, en hier is iemand wat dit vir my sal regmaak."

Odusseus het teruggegaan na sy plek, en Eumaios het groen takkies op die vloer gestrooi en 'n skaapvel daarop gegooi, dat Telemachos kon sit. Toe het die varkwagter vir hulle borde koue vleis gebring, die oorskiet van wat hulle die vorige dag geëet het, en die broodmandjies so vinnig as wat hy kon met brood volgemaak. Hy het ook wyn in bakke van klimophout gemeng en oorkant Odusseus gaan sit. Toe het hulle die goeie kos voor hulle aangeval, en sodra hulle genoeg geëet en gedrink het, sê Telemachos vir Eumaios: "Ou vriend, waar kom hierdie vreemdeling vandaan? Hoe het sy bemanning hom na Itaka gebring, en wie was hulle? Want hy het beslis nie oor land hier aangekom nie."

En jy, varkwagter Eumaios, het geantwoord: "My seun, ek sal jou die volle waarheid vertel. Hy sê hy is 'n Kretenser en dat hy baie gereis het. Nou net het hy van 'n Thesprotiese skip weggevlug en by my werf skuiling gesoek. Ek gee hom dus in jou hande. Doen met hom wat jy wil, maar onthou net dat hy jou smekeling is."

"Wat jy nou vertel het, ontstel my baie," sê Telemachos. "Hoe kan ek hierdie vreemdeling in my huis neem? Ek is nog jonk en nie sterk genoeg om my man te staan as iemand my aanval nie. My moeder kan nie besluit of sy moet bly waar sy is en na die huis omsien, uit eerbied vir wat die mense sê en vir die nagedagtenis van haar man, en of die tyd nou gekom het om die beste man onder haar vryers te neem, die een wat haar die voordeligste aanbod maak nie. Maar omdat die vreemdeling na jou werf gekom het, sal ek vir hom 'n mantel en 'n hemp van goeie stof gee, en 'n swaard en sandale, en hom stuur waarheen hy ook al wil gaan. Of as jy wil, kan jy hom hier by die werf hou, en ek sal vir hom klere en kos stuur, sodat hy nie vir jou en jou mans 'n las is nie. Maar ek wil nie hê hy moet naby die vryers kom nie, want hulle is baie onbeskof en sal hom beslis so sleg behandel dat dit my baie sal seermaak. Hoe dapper 'n man ook al is, teen so 'n klomp kan hy niks doen nie; hulle sal te sterk vir hom wees."

Toe sê Odusseus: "Meneer, dis reg dat ek self ook iets sê. Ek is baie geskok oor wat jy vertel het, dat die vryers hulle so skaamteloos gedra teenoor 'n man soos jy. Sê my, verdra jy dit maar mak, of het 'n god jou volk teen jou opgesteek? Kan jy nie op jou broers staatmaak nie? Want dis by hulle dat 'n man hulp soek, hoe groot die twis ook al is. Ek wens ek was so jonk soos jy, met die verstand wat ek nou het. As ek die seun van Odusseus was, of Odusseus self, sou ek liewer hê iemand moet kom en my kop afkap, as dat ek nie na daardie huis gaan en die ondergang van elkeen van daardie mans word nie. En as hulle te veel vir my was – ek alleen teen hulle almal – sou ek liewer veg en in my eie huis sterf as om dag ná dag sulke skandelike dinge te sien: vreemdelinge wat gruwelik mishandel word, mans wat die diensmeisies onbetaamlik deur die huis rondsleep, wyn wat roekeloos getap word, en brood wat sommer vermors word, alles vir iets wat nooit sal gebeur nie."

En Telemachos antwoord: "Ek sal jou alles eerlik vertel. Daar is geen vyandskap tussen my en my volk nie, en ek kan ook nie op broers staatmaak nie, by wie 'n man hulp soek, hoe groot die twis ook al is. Zeus het ons 'n geslag van enigste seuns gemaak. Laërtes was die enigste seun van Arkeisios, en Odusseus die enigste seun van Laërtes. Ek is self die enigste seun van Odusseus, en hy het my agtergelaat toe hy weggegaan het, sodat ek nog nooit vir hom van nut was nie. Daarom is my huis in die hande van talle rowers. Want die hoofmanne van al die eilande rondom – Doulichion, Same, Zakunthos – en ook al die vernaamste mans van Itaka self, eet my huis leeg onder die voorwendsel dat hulle my moeder die hof maak. En sy sê nie reguit dat sy nie wil trou nie, en maak ook nie 'n einde aan die saak nie. Daarom verwoes hulle my boedel, en binnekort sal hulle my ook nog vernietig. Maar die afloop lê in die hande van die gode. Gaan jy dadelik, ou vriend Eumaios, en sê vir Penelope ek is veilig en het van Pilos teruggekeer. Vertel dit vir haar alleen, en kom dan weer hierheen sonder om iemand anders iets te laat weet, want daar is baie wat kwaad teen my beplan."

"Ek verstaan en ek luister," antwoord Eumaios. "Jy hoef my niks verder te sê nie. Maar sê net, aangesien ek in daardie rigting gaan, of ek nie die arme Laërtes moet laat weet dat jy terug is nie? Hy het altyd toesig gehou oor die werk op sy plaas, ten spyte van sy bittere verdriet oor Odusseus, en hy het geëet en gedrink wanneer hy wou, saam met sy werkers. Maar hulle sê vir my dat hy van die dag af dat jy na Pilos vertrek het, nie meer eet en drink soos hy moet nie. Hy kyk ook nie meer na sy plaas nie, maar sit en huil, en die vleis teer van sy bene af weg."

"Dis jammer," antwoord Telemachos, "ek kry hom jammer, maar ons moet hom nou maar aan homself oorlaat. As mense alles na hulle sin kon kry, sou die eerste ding wat ek kies, my vader se terugkeer wees. Maar gaan nou en bring jou boodskap oor, en maak dan gou om terug te kom. Moenie uit jou pad gaan om vir Laërtes te sê nie. Sê vir my moeder sy moet dadelik een van haar vrouens in die geheim met die nuus stuur, en laat hy dit by haar hoor."

So het hy die varkwagter aangespoor. Eumaios het toe sy sandale geneem, dit aan sy voete vasgebind en na die stad vertrek. Athene het gewag tot hy goed weg was van die werf, en toe daarheen gekom in die gestalte van 'n vrou – mooi, statig en wys. Sy het teen die kant van die ingang gaan staan en haar aan Odusseus vertoon, maar Telemachos kon haar nie sien nie en het nie geweet dat sy daar was nie, want die gode laat hulle nie deur almal sien nie. Odusseus het haar gesien, en die honde ook, want hulle het nie geblaf nie, maar bang en tjankend na die ander kant van die werf weggedraf. Sy het haar kop geknik en met haar wenkbroue vir Odusseus gewink. Toe het hy die hut verlaat en buite die groot muur van die werf voor haar gaan staan. Toe sê sy vir hom:

"Odusseus, edele seun van Laërtes, dis nou tyd dat jy jou seun vertel. Moenie hom langer in die duister hou nie, maar beraam saam julle planne om die vryers te vernietig, en gaan dan stad toe. Ek sal nie lank wag om by julle aan te sluit nie, want ek is self ook gretig vir die stryd."

Terwyl sy praat, het sy hom met haar goue staf aangeraak. Eers het sy 'n mooi skoon hemp en mantel om sy skouers gegooi; toe het sy hom jonger en statiger gemaak. Sy het hom sy kleur teruggegee, sy wange laat vol word en sy baard weer donker laat word. Toe het sy weggegaan, en Odusseus het in die hut teruggekom. Sy seun was verstom toe hy hom sien, en het sy oë weggedraai, want hy was bang hy kyk na 'n god.

"Vreemdeling," sê hy, "hoe skielik het jy verander van wat jy 'n oomblik gelede was! Jy is anders aangetrek en jou kleur is nie meer dieselfde nie. Is jy een van die gode wat in die hemel woon? As dit so is, wees my genadig, en ek sal jou behoorlike offers en geskenke van bewerkte goud bring. Ontferm jou oor my."

En Odusseus sê: "Ek is geen god nie. Waarom sien jy my vir een aan? Ek is jou vader, oor wie jy so treur en so baie ly onder die hande van wettelose mans."

Terwyl hy praat, het hy sy seun gesoen, en 'n traan het van sy wang op die grond geval, want tot nou toe het hy al sy trane teruggehou. Maar Telemachos kon nog nie glo dat dit sy vader is nie, en hy sê:

"Jy is nie my vader nie. Dis een of ander god wat my met leë hoop vlei, sodat ek later net nog meer kan treur. Geen sterflike mens kan uit homself doen wat jy gedoen het, en hom in 'n oogwink oud en jonk maak, tensy 'n god by hom is nie. 'n Oomblik gelede was jy oud en in vodde, en nou is jy soos 'n god wat uit die hemel neergedaal het."

Odusseus antwoord: "Telemachos, jy moenie so uitermate verbaas wees dat ek regtig hier is nie. Daar sal geen ander Odusseus ooit kom nie. Ek is dit self, net soos ek hier staan – ek wat ná lang omswerwinge en baie swaarkry in die twintigste jaar in my eie land tuisgekom het. Wat jou so verwonder, is die werk van die gedugte godin Athene, wat met my doen wat sy wil, want sy kan doen net wat sy wil. Die een oomblik maak sy my soos 'n bedelaar, en die volgende is ek 'n jong man met goeie klere aan my lyf. Dis vir die gode wat in die hemel woon 'n maklike ding om enige man ryk of arm te laat lyk."

Terwyl hy praat, het hy gaan sit, en Telemachos het sy arms om sy vader gegooi en gehuil. Hulle was albei so ontroer dat hulle hardop gehuil het, soos arende of aasvoëls met krom kloue wat deur boere van hulle kleintjies beroof is voordat dié nog behoorlik vere gehad het. So jammerlik het hulle gehuil, en die son sou ondergegaan het oor hulle geween as Telemachos nie skielik gesê het nie: "Met watter skip, my liewe vader, het jou bemanning jou na Itaka gebring? Van watter volk het hulle gesê is hulle? Want jy kan nie oor land gekom het nie."

"Ek sal jou die waarheid vertel, my seun," antwoord Odusseus. "Dit was die Faiake wat my hierheen gebring het. Hulle is groot seevaarders en is gewoond om enigeen wat by hulle kus aankom, verder te begelei. Hulle het my oor die see geneem terwyl ek vas aan die slaap was, en my op Itaka aan wal gesit, nadat hulle my baie geskenke van brons, goud en klere gegee het. Danksy die genade van die gode lê hierdie dinge weggesteek in 'n grot. En nou het ek op Athene se raad hierheen gekom, sodat ons kan beraadslaag oor hoe om ons vyande dood te maak. Gee my dus eers 'n lys van die vryers, met hulle getal, sodat ek kan weet wie hulle is en hoeveel. Dan kan ek die saak oordink en kyk of ons twee self teen hulle almal kan veg, of dat ons ander moet kry om ons te help."

Hierop antwoord Telemachos: "Vader, ek het nog altyd gehoor van jou roem, op die slagveld sowel as in die raad, maar die taak waarvan jy praat, is baie groot. Ek skrik net om daaraan te dink. Twee mans kan nie teen so baie dapper mans staande bly nie. Daar is nie net tien vryers nie, ook nie twee maal tien nie, maar baie keer tien; jy sal nou dadelik hulle getal hoor. Daar is twee-en-vyftig uitgesoekte jong mans van Doulichion, en hulle het ses bediendes by hulle. Van Same is daar vier-en-twintig, van Zakunthos twintig jong Agaiërs, en van Itaka self twaalf, almal van hoë afkoms. By hulle is die dienaar Medon, 'n sanger, en twee mans wat aan tafel die vleis sny. As ons teen so 'n getal te staan kom, kan jy jou koms en jou wraak bitter berou. Kyk of jy nie aan iemand kan dink wat bereid sal wees om ons te kom help nie."

"Luister na my," antwoord Odusseus, "en dink of Athene en haar vader Zeus genoeg sal wees, of moet ek nog iemand anders ook probeer kry?"

"Die twee wat jy genoem het," antwoord Telemachos, "is 'n paar goeie bondgenote, want al woon hulle hoog bo in die wolke, het hulle mag oor gode sowel as mense."

"Hierdie twee," gaan Odusseus voort, "sal nie lank uit die stryd wegbly wanneer die vryers en ons in my huis slaags raak nie. Gaan dus môreoggend vroeg huis toe, en beweeg soos voorheen tussen die vryers rond. Later sal die varkwagter my na die stad bring, vermom as 'n ellendige ou bedelaar. As jy sien dat hulle my sleg behandel, verhard dan jou hart teen my lyding. Al sleep hulle my aan my voete by die huis uit, of gooi hulle my met goed, kyk net toe en doen niks behalwe om hulle saggies te probeer oorreed om hulle redeliker te gedra nie. Maar hulle sal nie na jou luister nie, want die dag van hulle afrekening is naby.

"Verder sê ek vir jou, en neem dit ter harte: wanneer Athene dit in my gedagtes gee, sal ek vir jou knik. Wanneer jy dit sien, moet jy al die wapenrusting in die huis bymekaarmaak en in die sterk stoorkamer wegsteek. Gee een of ander verskoning wanneer die vryers jou vra waarom jy dit wegvat. Sê jy het dit uit die pad van die rook geneem, want dit is nie meer soos toe Odusseus weggegaan het nie, maar het vuil en swart van die roet geword. Sê veral ook dat jy bang is Zeus kan hulle aanhits om oor hulle wyn te twis, en dat hulle mekaar dalk iets aandoen wat die feesmaal en die vryery in die skande sal steek, want die gesig van wapens verlei mense soms om dit te gebruik. Maar laat vir elkeen van ons, jou en my, 'n swaard en 'n spies agter, en 'n paar osvelskilde, sodat ons dit enige oomblik kan gryp. Dan sal Zeus en Athene hierdie mense gou stilmaak. En daar is nog iets: as jy werklik my seun is en my bloed in jou are vloei, laat niemand weet dat Odusseus in die huis is nie – nie Laërtes nie, ook nie die varkwagter nie, nie een van die bediendes nie, en selfs nie Penelope self nie. Laat ek en jy alleen die vrouens uittoets, en laat ons ook sommige van die manlike bediendes op die proef stel, om te sien wie aan ons kant is en wie se hand teen ons is."

"Vader," antwoord Telemachos, "jy sal my mettertyd leer ken, en dan sal jy sien dat ek 'n geheim kan bewaar. Maar ek dink nie die plan wat jy voorstel, sal vir een van ons goed uitwerk nie. Dink weer daaroor. Dit sal ons lank neem om al die plase te besoek en die mans uit te toets, en heeltyd sal die vryers jou boedel verwoes, sonder straf en sonder gewete. Toets gerus die vrouens, om te sien wie ontrou en wie onskuldig is, maar ek is nie daarvoor dat ons rondgaan en die mans toets nie. Ons kan later daarna kyk, as jy werklik 'n teken van Zeus het dat hy jou sal bystaan."

So het hulle gesels. Intussen het die skip wat Telemachos en sy bemanning van Pilos gebring het, die stad Itaka bereik. Toe hulle in die hawe gekom het, het hulle die skip op die land getrek. Hulle bediendes het gekom en hulle wapenrusting by hulle geneem, en hulle het al die geskenke by Klutios se huis gelaat. Toe het hulle 'n dienaar gestuur om vir Penelope te sê dat Telemachos na die platteland gegaan het, maar die skip na die stad gestuur het, sodat sy nie ongerus en ongelukkig hoef te wees nie. Hierdie dienaar en Eumaios het toevallig ontmoet, want hulle was albei op dieselfde sending om dit vir Penelope te gaan sê. Toe hulle by die huis kom, het die dienaar opgestaan en voor die diensvroue vir die koningin gesê: "Mevrou, u seun het nou van Pilos teruggekeer." Maar Eumaios het nader aan Penelope gegaan en vir haar alleen alles gesê wat haar seun hom beveel het om te vertel. Toe hy sy boodskap oorgedra het, het hy die huis met sy buitegeboue verlaat en weer na sy varke teruggegaan.

Die vryers was verbaas en kwaad oor wat gebeur het. Hulle het toe uitgegaan tot buite die groot muur wat om die buitehof loop, en naby die hoofingang raad gehou. Eurumachos, seun van Polubos, het eerste gepraat.

"My vriende," sê hy, "hierdie seereis van Telemachos is 'n baie ernstige saak. Ons was seker dit sou op niks uitloop nie. Maar kom ons trek nou 'n skip in die water en kry 'n bemanning bymekaar, om agter die ander aan te stuur en vir hulle te sê om so gou as moontlik terug te kom."

Hy was skaars klaar met praat, toe draai Amfinomos op sy plek om en sien die skip binne die hawe, met die bemanning wat die seile laat sak en die roeispane wegsit. Hy lag en sê vir die ander: "Ons hoef vir hulle geen boodskap te stuur nie, want hulle is hier. 'n God moes dit vir hulle vertel het, of anders het hulle die skip sien verbyvaar en kon dit nie inhaal nie."

Hierop het hulle opgestaan en na die waterkant gegaan. Die bemanning het die skip op die strand getrek; hulle bediendes het hulle wapenrusting by hulle geneem, en hulle het almal saam na die vergaderplek opgegaan. Maar hulle wou niemand, oud of jonk, by hulle laat sit nie, en Antinoös, seun van Eupeithes, het eerste gepraat.

"Goeie hemel," sê hy, "kyk hoe het die gode hierdie man van die ondergang gered! Die hele dag lank het ons die een uitkyk ná die ander op die koppe gehad, en wanneer die son onder was, het ons nooit aan wal gegaan om te slaap nie, maar die hele nag tot die môre op die skip gewag, in die hoop om hom te vang en dood te maak. Maar een of ander god het hom ondanks ons huis toe gebring. Kom ons dink hoe ons 'n einde aan hom kan maak. Hy mag ons nie ontsnap nie. Ons saak sal nooit slaag solank hy lewe nie, want hy is baie slim, en die mense is glad nie almal aan ons kant nie. Ons moet gou maak voordat hy die Agaiërs in 'n vergadering kan byeenroep. Hy sal nie tyd verloor om dit te doen nie, want hy sal woedend op ons wees en vir die hele wêreld vertel hoe ons beplan het om hom dood te maak, maar hom nie in die hande gekry het nie. Die mense sal nie daarvan hou wanneer hulle dit hoor nie. Ons moet sorg dat hulle ons nie leed aandoen of ons uit ons eie land in ballingskap verdryf nie.

"Kom ons probeer hom vang, óf op sy plaas weg van die stad, óf op pad hierheen. Dan kan ons sy besittings onder mekaar verdeel, en sy moeder en die man wat met haar trou, kan die huis kry. As dit julle nie aanstaan nie, en julle wil hê Telemachos moet bly lewe en sy vader se goed behou, dan moet ons nie hier bymekaarkom en sy goed so opeet nie. Dan moet elkeen van ons uit sy eie huis sy aanbod aan Penelope maak, en sy kan trou met die man wat die meeste vir haar gee en wie se lot dit is om haar te wen."

Hulle het almal stilgebly totdat Amfinomos opstaan om te praat. Hy was die seun van Nisos, wat die seun van koning Aretias was, en hy was die vernaamste van al die vryers van Doulichion, die eiland vol koring en goeie weiveld. Penelope het ook meer van sy geselskap gehou as van enige van die ander vryers, want hy was 'n man met 'n goeie geaardheid. "My vriende," sê hy, en hy het reguit en eerlik met hulle gepraat, "ek is nie daarvoor om Telemachos dood te maak nie. Dis 'n gruwelike ding om iemand van koninklike bloed dood te maak. Kom ons vra eers die gode om raad. As die oraakels van Zeus dit goedkeur, sal ek self help om hom dood te maak en almal aanspoor om dit te doen. Maar as hulle ons daarteen waarsku, wil ek hê julle moet jul hande tuishou."

So het hy gepraat, en sy woorde het hulle goed geval. Hulle het dadelik opgestaan en na Odusseus se huis gegaan, waar hulle op hulle gewone plekke gaan sit het.

Toe het Penelope besluit om haar aan die vryers te vertoon. Sy het geweet van die sameswering teen Telemachos, want die dienaar Medon het hulle beraadslaging afgeluister en dit vir haar vertel. Sy het dus met haar diensmeisies by haar na die saal afgegaan. Toe sy by die vryers kom, het sy langs een van die pilare gaan staan wat die dak van die suilegang dra, met 'n sluier voor haar gesig, en sy het Antinoös berispe:

"Antinoös, jou onbeskofte, goddelose konkelaar! Hulle sê jy is die beste spreker en raadgewer van al die mans van jou ouderdom in Itaka, maar jy is niks van die aard nie. Jou mal mens, waarom probeer jy Telemachos se dood bewerk, en gee jy nie om vir smekelinge nie, wie se getuie Zeus self is? Dis nie reg dat julle so teen mekaar saamsweer nie. Onthou jy nie hoe jou vader na hierdie huis gevlug het uit vrees vir die volk nie? Hulle was woedend op hom omdat hy saam met 'n klomp Tafiese seerowers die Thesprote geplunder het, wat in vrede met ons was. Hulle wou hom stukkend skeur en alles wat hy gehad het, opeet, maar Odusseus het hulle teruggehou, hoe woedend hulle ook al was. En nou eet jy sy besittings op sonder om daarvoor te betaal, en jy breek my hart deur sy vrou die hof te maak en sy seun te probeer doodmaak. Hou op daarmee, en laat die ander ook ophou."

Hierop antwoord Eurumachos, seun van Polubos: "Skep moed, koningin Penelope, dogter van Ikarios, en moenie jou oor hierdie dinge kwel nie. Die man wat sy hande aan jou seun Telemachos sal slaan solank ek nog lewe en die aarde aanskou, is nog nie gebore nie en sal ook nooit gebore word nie. Ek sê vir jou, en dit sal beslis gebeur: my spies sal rooi wees van daardie man se bloed. Want baie keer het Odusseus my op sy knieë geneem, wyn na my lippe gehou om te drink en stukke vleis in my hande gegee. Daarom is Telemachos verreweg my dierbaarste vriend, en hy hoef niks van ons vryers se hande te vrees nie. Maar as die dood van die gode na hom kom, kan hy dit natuurlik nie ontvlug nie." Hy het dit gesê om haar te kalmeer, maar in werklikheid het hy teen Telemachos saamgesweer.

Toe het Penelope weer na bo gegaan en oor haar man getreur totdat Athene slaap oor haar oë uitgestort het. Teen die aand het Eumaios teruggekom by Odusseus en sy seun. Hulle het pas 'n jaaroud varkie geoffer en mekaar gehelp om die aandete reg te kry. Athene het toe na Odusseus gekom, hom met een slag van haar staf in 'n ou man verander en hom weer in sy ou klere aangetrek, uit vrees dat die varkwagter hom sou herken en nie die geheim sou bewaar nie, maar Penelope sou gaan vertel.

Telemachos het eerste gepraat. "So jy is terug, Eumaios," sê hy. "Wat is die nuus in die stad? Het die vryers teruggekom, of wag hulle nog daar anderkant om my op pad huis toe voor te lê?"

"Ek het nie daaraan gedink om daarna te vra toe ek in die stad was nie," antwoord Eumaios. "Ek het gedink ek gee my boodskap af en kom so gou as moontlik terug. Ek het 'n man ontmoet wat gestuur is deur dié wat saam met jou na Pilos gegaan het, en hy was die eerste wat die nuus vir jou moeder vertel het. Maar ek kan sê wat ek met my eie oë gesien het. Ek was net bo-op die kruin van Hermes se heuwel bokant die stad, toe sien ek 'n skip met 'n klomp mans aan boord die hawe binnekom. Hulle het baie skilde en spiese gehad, en ek het gedink dit is die vryers, maar ek kan nie seker wees nie."

Toe Telemachos dit hoor, het hy vir sy vader geglimlag, maar so dat Eumaios hom nie kon sien nie.

Toe hulle klaar was met hulle werk en die maaltyd gereed was, het hulle geëet, en elkeen het sy volle deel gekry, sodat almal tevrede was. Sodra hulle genoeg geëet en gedrink het, het hulle gaan lê en die gawe van die slaap geniet.

Laërtes is Odusseus se bejaarde vader. Hy woon ver van die stad op sy plaas en werk self op die land.

'n Smekeling is iemand wat by 'n vreemde huis of altaar om beskerming vra. Zeus self waak oor smekelinge en vreemdelinge, en wie hulle kwaad aandoen, tart die gode.

Doulichion, Same en Zakunthos is eilande naby Itaka in die Ioniese See, waarvandaan baie van die vryers kom.

Die Tafiërs was 'n seevarende volk wat bekend was vir seerowery en handel.