Telemachos en sy moeder ontmoet mekaar – Odusseus en Eumaios gaan stad toe, en Melantios beledig Odusseus – die hond Argos herken hom – Antinoös beledig hom en gooi hom later met 'n voetbank – Penelope wil hê hy moet na haar gestuur word.

Toe die kind van die môre, Eos met haar rooskleurige vingers, verskyn, het Telemachos sy sandale vasgemaak en 'n sterk spies geneem wat goed in sy hand gepas het, want hy wou stad toe gaan. "Ou vriend," sê hy vir die varkwagter, "ek gaan nou dorp toe om my aan my moeder te wys, want sy sal nie ophou treur voordat sy my gesien het nie. Wat hierdie ongelukkige vreemdeling betref: neem hom stad toe en laat hom daar bedel by enigiemand wat hom 'n slukkie en 'n stuk brood wil gee. Ek het genoeg eie moeilikheid en kan nie ook nog ander mense op my nek hê nie. As hy kwaad word hieroor, is dit sy eie skade, maar ek sê graag wat ek bedoel."

Toe sê Odusseus: "Meneer, ek wil nie hier bly nie. 'n Bedelaar kom altyd beter klaar in die stad as op die platteland, want enigiemand wat lus het, kan hom iets gee. Ek is te oud om hier te bly en 'n baas se bevele te volg. Laat hierdie man dus doen wat jy hom pas gesê het, en laat hy my stad toe neem sodra ek my by die vuur warm gemaak het en die dag 'n bietjie warmte in het. My klere is jammerlik dun, en op hierdie ysige oggend sal ek verkluim van die koue, want jy sê die stad is 'n hele ent ver."

Daarop het Telemachos met lang treë deur die werf weggestap, terwyl hy aan sy wraak op die vryers gedink het. Toe hy by die huis kom, het hy sy spies teen 'n pilaar van die suilegang laat staan, oor die klipvloer van die suilegang geloop en na binne gegaan.

Eurukleia, die ou oppasster, het hom lank voor enigiemand anders gesien. Sy was besig om die skaapvelle op die sitplekke te sit, en sy het in trane uitgebars terwyl sy na hom toe hardloop. Al die ander diensmeisies het ook nader gekom en sy kop en skouers met soene oorlaai. Penelope het uit haar kamer gekom, mooi soos Artemis of Afrodite, en gehuil terwyl sy haar arms om haar seun gooi. Sy het sy voorkop en albei sy mooi oë gesoen. "Lig van my oë," roep sy liefdevol, "so jy is weer tuis! Ek was seker ek sou jou nooit weer sien nie. Om te dink jy het na Pilos gegaan sonder om 'n woord te sê of my toestemming te vra! Maar kom, vertel my wat jy gesien het."

"Moenie met my raas nie, moeder," antwoord Telemachos, "en moenie my ontstel nie, want ek het ternouernood ontsnap. Was eerder jou gesig, trek ander klere aan, gaan saam met jou diensmeisies boontoe en belowe al die gode volle, ryk offers as Zeus ons net ons wraak op die vryers wil gee. Ek moet nou na die vergaderplek gaan om 'n vreemdeling te gaan haal wat saam met my van Pilos af gekom het. Ek het hom saam met my bemanning vooruit gestuur en vir Peiraios gesê hy moet hom huis toe neem en na hom kyk totdat ek hom self kan kom haal."

Sy het na haar seun se woorde geluister. Sy het haar gesig gewas, ander klere aangetrek en aan al die gode volle, ryk offers belowe as hulle haar net wraak op die vryers wil gee.

Telemachos het met die spies in die hand deur die suilegang en na buite gestap – nie alleen nie, want sy twee vinnige honde het saam met hom gegaan. Athene het hom so 'n goddelike skoonheid gegee dat almal hom met verwondering aangekyk het toe hy verbykom. Die vryers het om hom saamgedrom met mooi woorde in hul monde en kwaad in hul harte, maar hy het hulle vermy en by Mentor, Antifos en Halitherses gaan sit, ou vriende van sy vader se huis, en hulle het hom alles laat vertel wat met hom gebeur het. Toe kom Peiraios aan met Theoklumenos, wat hy deur die stad na die vergaderplek gebring het, en Telemachos het dadelik by hulle aangesluit. Peiraios het eerste gepraat: "Telemachos," sê hy, "stuur asseblief van jou vroue na my huis om die geskenke te kom haal wat Menelaos vir jou gegee het."

"Ons weet nie wat kan gebeur nie, Peiraios," antwoord Telemachos. "As die vryers my in my eie huis doodmaak en my besittings onder mekaar verdeel, sal ek eerder hê jy moet die geskenke kry as dat een van daardie mense dit in die hande kry. Maar as ek daarin slaag om hulle dood te maak, sal ek baie dankbaar wees as jy my geskenke vir my bring."

Met dié woorde het hy Theoklumenos na sy eie huis geneem. Toe hulle daar kom, het hulle hul mantels op die banke en stoele neergelê, na die badkamer gegaan en hulle gewas. Nadat die diensmeisies hulle gewas en met olie ingevryf en mantels en hemde gegee het, het hulle by die tafel gaan sit. 'n Diensmeisie het water in 'n pragtige goue beker gebring en dit in 'n silwer kom vir hulle gegooi om hul hande te was, en sy het 'n skoon tafel langs hulle nadergetrek. 'n Huishoudster het vir hulle brood gebring en baie lekker dinge aangebied van wat daar in die huis was. Oorkant hulle het Penelope op 'n rusbank by een van die pilare van die suilegang gesit en spin. Toe het hulle hul hande uitgesteek na die lekker kos voor hulle, en sodra hulle genoeg geëet en gedrink het, sê Penelope:

"Telemachos, ek gaan boontoe en gaan lê op daardie treurige bed wat ek nog nooit opgehou het om met my trane nat te maak nie, van die dag af dat Odusseus saam met die seuns van Atreus na Troje vertrek het. Maar voordat die vryers teruggekom het, het jy my nie duidelik gesê of jy iets oor jou vader se terugkoms gehoor het nie."

"Dan sal ek jou die waarheid vertel," antwoord haar seun. "Ons het na Pilos gegaan en Nestor gesien. Hy het my na sy huis geneem en my so gasvry behandel asof ek sy eie seun was wat pas ná 'n lang afwesigheid teruggekom het; sy seuns ook. Maar hy het gesê hy het van geen mens 'n woord oor Odusseus gehoor nie, of hy lewe of dood is. Daarom het hy my met 'n strydwa en perde na Menelaos gestuur. Daar het ek Helena gesien, ter wille van wie so baie Argiewe en Trojane deur die wil van die gode moes ly. Menelaos het my gevra wat my na Lakedaimon gebring het, en ek het hom die hele waarheid vertel. Toe sê hy: 'So, dié lafaards wil die bed van 'n dapper man inneem? Dit is soos 'n hinde wat haar pasgebore kleintjies in die lêplek van 'n leeu neerlê en dan in die woud of in 'n grasryke vallei gaan wei. Wanneer die leeu na sy lêplek terugkom, maak hy gou klaar met albei, en so sal Odusseus ook met hierdie vryers klaarmaak. By vader Zeus, Athene en Apollo, as Odusseus nog die man is wat hy was toe hy op Lesbos met Filomeleides gestoei en hom so hard neergegooi het dat al die Grieke hom toegejuig het – as hy nog so is en naby hierdie vryers kom, sal hulle 'n kort lewe en 'n bitter bruilof hê. Maar oor jou vraag sal ek nie draai of jou bedrieg nie. Wat die ou man van die see my vertel het, dit sal ek jou volledig vertel. Hy het gesê hy kon Odusseus op 'n eiland sien, bitter treurig in die huis van die nimf Kalupso, wat hom as gevangene hou. Hy kon nie by sy huis kom nie, want hy het geen skepe of matrose gehad om hom oor die see te neem nie.' Dit is wat Menelaos my vertel het, en toe ek sy verhaal gehoor het, het ek weggegaan. Die gode het my toe 'n gunstige wind gegee en my gou weer veilig by die huis gebring."

Met dié woorde het hy Penelope se hart diep geraak. Toe sê Theoklumenos vir haar:

"Mevrou, vrou van Odusseus, Telemachos verstaan nie hierdie dinge nie. Luister dus na my, want ek kan dit met sekerheid voorspel en ek sal niks vir jou wegsteek nie. Mag Zeus, die koning van die hemel, my getuie wees, en die wet van gasvryheid, en die haard van Odusseus waarby ek nou gekom het: Odusseus self is op hierdie oomblik al op Itaka. Of hy nou deur die land rondgaan of op een plek bly, hy ondersoek al hierdie bose dade en berei 'n dag van afrekening vir die vryers voor. Toe ek op die skip was, het ek 'n voorteken gesien wat dit beteken, en ek het Telemachos daarvan vertel."

"Mag dit so wees," antwoord Penelope. "As jou woorde waar word, sal jy sulke geskenke en soveel goedgesindheid van my kry dat almal wat jou sien, jou sal gelukwens."

So het hulle met mekaar gesels. Intussen was die vryers besig om met skywe te gooi en met spiese na 'n teiken op die gelykgemaakte grond voor die huis te mik, en hulle het hulle met al hul ou onbeskoftheid gedra. Maar toe dit tyd vir die maaltyd was en die kleinvee van oral op die platteland met hul herders na die stad gekom het soos gewoonlik, sê Medon, hul gunstelingbediende wat hulle aan tafel bedien het: "Nou ja, my jong here, julle het genoeg gespeel. Kom binne sodat ons die ete kan regkry. 'n Ete is nie 'n slegte ding nie, as dit etenstyd is."

Hulle het hul speletjies gelos soos hy gesê het. Toe hulle in die huis was, het hulle hul mantels op die banke en stoele binne neergelê en toe skape, bokke, varke en 'n vers geslag, almal vet en goed opgegroei. So het hulle hul maaltyd voorberei. Intussen was Odusseus en die varkwagter op die punt om na die stad te vertrek, en die varkwagter sê: "Vreemdeling, ek neem aan jy wil nog steeds vandag stad toe gaan, soos my baas gesê het jy moet. Wat my betref, sou ek graag wou hê dat jy hier bly as hulp op die plaas, maar ek moet doen wat my baas sê, anders raas hy later met my, en 'n skrobbering van jou baas is 'n baie ernstige ding. Kom ons gaan dan, want dit is nou helder oordag. Dit sal gou weer aand wees, en dan sal jy dit kouer kry."

"Ek weet en ek verstaan jou," antwoord Odusseus. "Jy hoef niks meer te sê nie. Kom ons gaan, maar as jy 'n kierie klaar gesny het, gee dit vir my om mee te loop, want jy sê die pad is baie rof."

Terwyl hy praat, het hy sy armsalige, ou, verflenterde sak aan sy toutjie oor sy skouers gegooi, en Eumaios het hom 'n kierie gegee wat hy goed gevind het. Toe het die twee vertrek en die plaas oorgelaat aan die honde en die beeswagters wat agtergebly het. Die varkwagter het voorgeloop en sy baas het agterna gekom, soos 'n afgeleefde ou rondloper wat op sy staf leun, en sy klere was een en al flenters. Toe hulle oor die rowwe, steil grond gekom en naby die stad was, het hulle by die fontein gekom waar die inwoners hul water gehaal het. Itakos, Neriton en Poluktor het dit gemaak. Daar was 'n bos waterliewende populiere wat in 'n kring rondom aangeplant was, en die helder koue water het van 'n hoë rots af na die fontein afgeloop. Bo die fontein was daar 'n altaar vir die nimfe, waar alle reisigers altyd geoffer het. Hier het Melantios, die seun van Dolios, hulle ingehaal. Hy was besig om 'n paar bokke, die beste van sy trop, vir die vryers se ete af te dryf, en twee herders was by hom. Toe hy Eumaios en Odusseus sien, het hy hulle met skandelike, onbehoorlike taal uitgeskel, en dit het Odusseus baie kwaad gemaak.

"Daar gaan julle," roep hy, "en 'n mooi paartjie is julle! Kyk hoe bring die hemel voëls van eenderse vere bymekaar. Waar, sê my, meneer die varkwagter, neem jy hierdie arme, ellendige skepsel heen? Enigiemand sal naar word as hy so 'n skepsel by die tafel sien. So 'n kêrel het in sy lewe nog nooit 'n prys vir enigiets gewen nie. Hy sal net rondloop en sy skouers teen elke man se deurkosyn skuur en bedel – nie vir swaarde en ketels soos 'n man nie, maar net vir 'n paar krummels wat nie die moeite werd is om voor te bedel nie. As jy hom vir my as hulp op my plaas gee, kan hy dalk die krale uitmis of 'n bietjie vars voer vir die bokkies bring, en hy kan sy dye soveel as hy wil met melkwei vet maak. Maar hy het slegte gewoontes aangeleer en wil hom nie aan enige soort werk steur nie. Hy wil niks anders doen as om die hele stad deur kos te bedel om sy onversadigbare maag te vul nie. Daarom sê ek – en dit sal beslis gebeur – as hy naby Odusseus se huis kom, sal sy kop gebreek word deur die voetbanke wat hulle na hom sal gooi, totdat hulle hom uitsmyt."

Daarop, terwyl hy verbygaan, het hy Odusseus uit pure moedswilligheid op die heup geskop. Maar Odusseus het vasgestaan en nie van die paadjie af gewyk nie. Vir 'n oomblik het hy getwyfel of hy Melantios moet bestorm en hom met sy staf doodslaan, of hom teen die grond gooi en sy harsings uitslaan. Maar hy het besluit om dit te verduur en homself in toom te hou. Die varkwagter het Melantios egter reguit aangekyk en hom berispe, en terwyl hy dit doen, het hy sy hande opgehef en tot die hemel gebid.

"Fonteinnimfe," roep hy, "kinders van Zeus, as Odusseus ooit vir julle dybene, toegedraai in vet, van lammers of bokkies verbrand het, verhoor dan my gebed dat die hemel hom huis toe stuur. Hy sou gou 'n einde maak aan die grootpraterige dreigemente waarmee mense soos jy rondloop en ander beledig – jy wat die hele stad vol rondslenter terwyl jou troppe ten gronde gaan omdat jy so sleg na hulle kyk."

Toe antwoord Melantios, die bokwagter: "Jou ellendige brak, waarvan praat jy? Een of ander dag sit ek jou op 'n skip en neem jou na 'n vreemde land, waar ek jou kan verkoop en die geld kan insak wat jy sal oplewer. Ek wens ek was net so seker dat Apollo Telemachos vandag nog sal doodskiet, of dat die vryers hom sal doodmaak, as wat ek seker is dat Odusseus nooit weer huis toe sal kom nie."

Daarmee het hy hulle agtergelaat om op hul gemak aan te stap, terwyl hy self vinnig vorentoe gegaan en gou by sy baas se huis aangekom het. Toe hy daar kom, het hy ingegaan en tussen die vryers gaan sit, oorkant Eurumachos, wat van hom meer gehou het as van enige van die ander. Die bediendes het vir hom 'n porsie vleis gebring, en 'n huishoudster het brood voor hom neergesit sodat hy kon eet. Kort daarna het Odusseus en die varkwagter by die huis gekom en daar bly staan, en hulle het musiek gehoor, want Femios het net begin om vir die vryers te sing. Toe neem Odusseus die varkwagter se hand en sê:

"Eumaios, hierdie huis van Odusseus is 'n baie mooi plek. Al gaan jy hoe ver, sal jy min soos dié kry. Die een gebou volg op die ander. Die buitenste hof het 'n muur met kanteels rondom, en die dubbeldeure is goed gemaak. Dit sal moeilik wees om dit met wapens in te neem. Ek merk ook dat daar baie mense binne is wat feesvier, want daar is 'n reuk van gebraaide vleis, en ek hoor musiek, wat die gode bestem het om by feesmale te hoort."

Toe sê Eumaios: "Jy het reg opgemerk, soos jy gewoonlik doen. Maar kom ons dink wat die beste is om te doen. Gaan jy eerste in om by die vryers aan te sluit en my hier agter te laat, of wag jy hier en laat my eerste ingaan? Maar moenie lank wag nie, anders sien iemand jou dalk buite rondstaan en gooi iets na jou. Dink asseblief hieroor."

En Odusseus antwoord: "Ek verstaan en ek luister. Gaan jy eerste in en laat my hier waar ek is. Ek is heeltemal gewoond daaraan om geslaan te word en dat dinge na my gegooi word. Ek is in die oorlog en op die see so baie rondgeslinger dat ek gehard is, en dit kan maar by die res kom. Maar 'n man kan nie die honger van 'n leë maag wegsteek nie. Dit is 'n vyand wat alle mense baie moeite gee. Dit is oor die honger dat skepe toegerus word om oor die see te vaar en oorlog teen ander mense te maak."

Terwyl hulle so praat, het 'n hond wat daar lê en slaap het, sy kop gelig en sy ore gespits. Dit was Argos. Odusseus het hom grootgemaak voordat hy na Troje vertrek het, maar hy het nooit self die nut van hom gehad nie. In die ou dae het die jong manne hom saamgeneem wanneer hulle op wilde bokke, takbokke of hase gaan jag het. Maar nou dat sy baas weg was, het hy verwaarloos gelê op die hope mis van muile en koeie voor die staldeure, waar dit gelê het totdat die mans dit kom wegry om die groot landery te bemes. En hy was vol vlooie. Sodra hy Odusseus daar sien staan, het hy sy ore laat sak en sy stert geswaai, maar hy kon nie meer naby sy baas kom nie. Toe Odusseus die hond anderkant die werf sien, het hy 'n traan uit sy oë gevee sonder dat Eumaios dit sien, en gesê:

"Eumaios, wat 'n edel hond is dit daar oorkant op die mishoop! Hy is pragtig gebou. Is hy so 'n goeie hond as wat hy lyk, of is hy net een van daardie honde wat by die tafel rondbedel en net vir die mooi aangehou word?"

"Hierdie hond," antwoord Eumaios, "het behoort aan die man wat ver weg in 'n vreemde land gesterf het. As hy nog was wat hy was toe Odusseus na Troje vertrek het, sou hy jou gou wys wat hy kan doen. Daar was geen wilde dier in die woud wat van hom kon wegkom as hy eers op sy spoor was nie. Maar nou het slegte dae vir hom gekom, want sy baas is dood en weg, en die vroue sien nie na hom om nie. Bediendes doen nooit hul werk wanneer hul baas se hand nie meer oor hulle is nie, want Zeus neem die helfte van die goeie uit 'n man weg wanneer hy hom 'n slaaf maak."

Terwyl hy praat, het hy die geboue binnegegaan na die suilegang waar die vryers was. Maar Argos het gesterf, net nadat hy sy baas herken het.

Telemachos het Eumaios lank voor enigiemand anders gesien en vir hom gewink om langs hom te kom sit. Eumaios het rondgekyk en 'n stoel gesien wat staan naby die plek waar die voorsnyer gesit en die vryers se porsies uitgedeel het. Hy het dit opgetel, na Telemachos se tafel gebring en oorkant hom gaan sit. Toe het die bediende vir hom sy porsie gebring en vir hom brood uit die broodmandjie gegee.

Net daarna het Odusseus ingekom, soos 'n arme, ellendige ou bedelaar, leunend op sy staf en met sy klere een en al flenters. Hy het op die drumpel van esseshout gaan sit, net binne die deure wat van die buitenste na die binneste hof lei, met sy rug teen 'n pilaar van sipreshout wat die timmerman vaardig geskaaf en met meetlat en lyn presies reguit gemaak het. Telemachos het 'n hele brood uit die broodmandjie geneem, met soveel vleis as wat hy in sy twee hande kon hou, en vir Eumaios gesê: "Neem dit na die vreemdeling en sê vir hom hy moet by al die vryers langs gaan en by hulle bedel. 'n Bedelaar moenie skaam wees nie."

Eumaios het toe na hom gegaan en gesê: "Vreemdeling, Telemachos stuur vir jou dit en sê jy moet by al die vryers langs gaan en bedel, want bedelaars moenie skaam wees nie."

Odusseus antwoord: "Mag koning Zeus Telemachos alle geluk gee en die wens van sy hart vervul."

Toe het hy met albei hande geneem wat Telemachos vir hom gestuur het en dit op die vuil ou sak by sy voete neergesit. Hy het geëet terwyl die sanger sing, en hy was net klaar met sy maaltyd toe die sanger ophou. Die vryers het die sanger toegejuig. Daarop het Athene na Odusseus gegaan en hom aangespoor om by elkeen van die vryers stukkies brood te bedel, sodat hy kon sien watter soort mense hulle was en die goeies van die slegtes kon onderskei. Maar wat ook al gebeur, sy was nie van plan om 'n enkele een van hulle te red nie. Odusseus het dus sy rondte begin, van links na regs, en sy hande uitgesteek om te bedel asof hy 'n regte bedelaar was. Sommige van hulle het hom jammer gekry en was nuuskierig oor hom. Hulle het mekaar gevra wie hy is en waar hy vandaan kom. Daarop sê die bokwagter Melantios: "Vryers van my edele meesteres, ek kan julle iets van hom vertel, want ek het hom al voorheen gesien. Die varkwagter het hom hierheen gebring, maar van die man self weet ek niks, en ook nie waar hy vandaan kom nie."

Daarop het Antinoös die varkwagter begin uitskel. "Jou groot idioot," roep hy, "waarom het jy hierdie man stad toe gebring? Het ons nie al genoeg rondlopers en bedelaars wat ons pla terwyl ons eet nie? Dink jy dit is 'n klein ding dat sulke mense hier bymekaarkom om jou baas se besittings te verkwis – en moet jy nou nog hierdie man ook bring?"

En Eumaios antwoord: "Antinoös, jy is van goeie afkoms, maar jou woorde is lelik. Dit is nie my toedoen dat hy hier gekom het nie. Wie sal nou 'n vreemdeling uit 'n ander land uitnooi, behalwe as hy een van daardie mense is wat die gemeenskap kan dien – 'n siener, 'n geneser van wonde, 'n timmerman, of 'n sanger wat ons met sy liedere kan betower? Sulke mense is oral in die wêreld welkom, maar niemand sal 'n bedelaar uitnooi wat hom net las sal gee nie. Jy is altyd harder teenoor Odusseus se bediendes as enige van die ander vryers, en die meeste teenoor my. Maar ek gee nie om nie, solank Telemachos en Penelope lewe en hier is."

Maar Telemachos sê: "Sjuut, moenie hom antwoord nie. Antinoös het die bitterste tong van al die vryers, en hy maak die ander erger."

Toe draai hy na Antinoös en sê: "Antinoös, jy sorg so goed vir my belange asof ek jou seun is! Waarom wil jy hierdie vreemdeling uit die huis gesmyt sien? Die hemel verhoed dit! Neem iets en gee dit self vir hom. Ek gun dit hom; ek sê vir jou, neem dit. Moenie jou aan my moeder of enige van die ander bediendes in die huis steur nie. Maar ek weet jy sal nie doen wat ek sê nie, want jy eet liewer self as om vir ander mense te gee."

"Wat bedoel jy, Telemachos," antwoord Antinoös, "met hierdie grootpraterige gepraat? As al die vryers hom soveel gee as wat ek hom gaan gee, sal hy die volgende drie maande nie weer hier kom nie."

Terwyl hy praat, het hy die voetbank, waarop hy sy fyn voete laat rus het, onder die tafel uitgetrek en gemaak asof hy dit na Odusseus wou gooi. Maar die ander vryers het hom almal iets gegee en sy sak met brood en vleis gevul. Odusseus was dus op die punt om na die drumpel terug te gaan en te eet wat die vryers hom gegee het, maar eers het hy na Antinoös gegaan en gesê:

"Meneer, gee my iets. Jy is tog seker nie die armste man hier nie. Jy lyk soos 'n hoofman, die voorste van hulle almal. Daarom behoort jy die beter gewer te wees, en ek sal oral vertel hoe vrygewig jy is. Ek was ook eens 'n ryk man en het 'n mooi huis van my eie gehad. In daardie dae het ek vir menige rondloper soos ek nou is iets gegee, maak nie saak wie hy was of wat hy nodig gehad het nie. Ek het talle bediendes gehad en al die ander dinge wat mense het wat goed lewe en as ryk beskou word. Maar dit het Zeus behaag om alles van my weg te neem. Hy het my saam met 'n bende swerwende rowers na Egipte gestuur. Dit was 'n lang seereis, en dit was my ondergang. Ek het my skepe in die rivier Aiguptos laat anker en my manne beveel om by hulle te bly en hulle op te pas, terwyl ek verkenners uitgestuur het om van elke uitkykpunt af rond te kyk.

"Maar die manne het my bevele verontagsaam en hul eie kop gevolg. Hulle het die land van die Egiptenare geplunder, die mans doodgemaak en hul vroue en kinders gevange geneem. Die alarm het gou die stad bereik, en toe die mense die strydkreet hoor, het hulle teen dagbreek uitgekom totdat die vlakte vol soldate was, te perd en te voet, en vol van die glans van wapenrusting. Toe het Zeus paniek onder my manne gesaai, en hulle wou die vyand nie meer trotseer nie, want hulle was omsingel. Die Egiptenare het baie van ons doodgemaak en die res lewendig gevang om dwangarbeid vir hulle te doen. Wat my betref, hulle het my oorgegee aan 'n vriend wat hulle teëgekom het, om my na Siprus te neem: Dmetor, die seun van Iasos, wat 'n groot man op Siprus was. Van daar af het ek hierheen gekom, in groot ellende."

Toe sê Antinoös: "Watter god kon so 'n plaag gestuur het om ons tydens ons ete te kwel? Maak dat jy wegkom, na die oop deel van die hof, of ek gee jou weer Egipte en Siprus vir jou onbeskoftheid en jou aanhoudende gebedel! Jy het by al die ander gebedel, en hulle het jou ruim gegee, want hulle het genoeg om hulle, en dit is maklik om vrygewig te wees met ander mense se goed as daar baie daarvan is."

Daarop het Odusseus begin wegstap en gesê: "Jou voorkoms, my fyn meneer, is beter as jou maniere. As jy in jou eie huis was, sou jy 'n arm man nie eens 'n knippie sout gun nie, want al is jy in 'n ander man se huis en omring deur oorvloed, kan jy dit nie oor jou hart kry om hom selfs 'n stuk brood te gee nie."

Dit het Antinoös baie kwaad gemaak, en hy het hom kwaai aangekyk en gesê: "Hiervoor sal jy betaal voordat jy uit die hof wegkom." Met dié woorde het hy 'n voetbank na hom gegooi en hom op die regterskouerblad getref, bo-aan sy rug. Odusseus het vas soos 'n rots gestaan, en die hou het hom nie eens laat steier nie. Hy het net stil sy kop geskud terwyl hy aan sy wraak dink. Toe het hy na die drumpel teruggegaan en daar gaan sit, met sy goed gevulde sak by sy voete.

"Luister na my," roep hy, "julle vryers van koningin Penelope, sodat ek kan sê wat in my hart is. 'n Man voel nie pyn of seer as hy getref word terwyl hy veg vir sy geld, of vir sy skape of sy beeste nie. Maar Antinoös het my getref terwyl ek my ellendige maag diens, wat mense altyd in die moeilikheid laat beland. Tog, as die armes enige gode en wraakgodinne het, bid ek hulle dat Antinoös 'n slegte einde sal kry voor sy troue."

"Sit waar jy is en eet jou kos stilletjies, of maak dat jy elders heen kom," skree Antinoös. "As jy nog iets sê, laat ek jou aan hande en voete deur die howe sleep, en die bediendes sal jou lewendig afslag."

Die ander vryers was baie ontevrede hieroor, en een van die jong mans sê: "Antinoös, jy het verkeerd gedoen om daardie arme ou rondloper te slaan. Dit sal sleg vir jou afloop as hy dalk 'n god blyk te wees – en ons weet die gode gaan in allerhande gedaantes vermom as mense uit vreemde lande, en hulle reis deur die wêreld om te sien wie verkeerd doen en wie reg."

So het die vryers gepraat, maar Antinoös het hom nie aan hulle gesteur nie. Intussen was Telemachos woedend oor die hou wat sy vader gekry het. En al het daar geen traan uit sy oë geval nie, het hy stil sy kop geskud en aan sy wraak gedink.

Toe Penelope hoor dat die bedelaar in die feessaal geslaan is, sê sy voor haar diensmeisies: "Mag Apollo jou net so tref, Antinoös." En haar kamenier Eurunome antwoord: "As ons gebede verhoor word, sal nie een van die vryers ooit weer die son sien opkom nie." Toe sê Penelope: "Ou moeder, ek haat elkeen van hulle, want hulle beplan niks anders as kwaad nie, maar Antinoös haat ek soos die donkerte van die dood self. 'n Arme, ongelukkige rondloper het uit pure nood in die huis kom bedel. Almal het hom iets gegee om in sy sak te sit, maar Antinoös het hom met 'n voetbank op die regterskouerblad getref."

So het sy met haar diensmeisies gepraat terwyl sy in haar eie kamer sit, en intussen het Odusseus sy ete geëet. Toe roep sy die varkwagter en sê: "Eumaios, gaan sê vir die vreemdeling hy moet hierheen kom. Ek wil hom sien en hom 'n paar vrae vra. Dit lyk of hy baie gereis het, en hy het dalk iets van my ongelukkige man gesien of gehoor."

En jy, o varkwagter Eumaios, het geantwoord: "As hierdie Agaiërs net wil stilbly, mevrou, sou jy betower wees deur die verhaal van sy avonture. Ek het hom drie dae en drie nagte by my in my hut gehad, want dit was die eerste plek waar hy aangekom het nadat hy van sy skip af weggeloop het, en hy het nog nie die verhaal van sy teëspoed klaar vertel nie. Al was hy die mees godbegenadigde sanger in die hele wêreld, aan wie se lippe alle toehoorders betower hang, sou ek nie meer betower kon wees as toe ek in my hut gesit en na hom geluister het nie. Hy sê daar is 'n ou vriendskap tussen sy huis en dié van Odusseus, en dat hy van Kreta kom, waar die afstammelinge van Minos woon, nadat hy deur allerhande teëspoed hierheen en daarheen gedryf is. Hy verklaar ook dat hy gehoor het Odusseus lewe en is naby, onder die Thesprote, en dat hy groot rykdom saam met hom huis toe bring."

"Roep hom dan hierheen," sê Penelope, "sodat ek ook sy verhaal kan hoor. Wat die vryers betref, laat hulle hul binne of buite vermaak soos hulle wil, want hulle het niks om oor te kla nie. Hul koring en wyn bly onaangeroer in hul eie huise, met niemand behalwe bediendes om dit te gebruik nie, terwyl hulle dag ná dag by ons huis rondhang en ons osse, skape en vet bokke vir hul feesmale slag, sonder om 'n oomblik te dink aan hoeveel wyn hulle drink. Geen boedel kan sulke roekeloosheid verduur nie, want ons het nou geen Odusseus om ons te beskerm nie. As hy weer sou kom, sou hy en sy seun gou wraak neem."

Terwyl sy praat, het Telemachos so hard genies dat die hele huis daarvan weergalm het. Penelope het gelag toe sy dit hoor en vir Eumaios gesê: "Gaan roep die vreemdeling. Het jy nie gehoor hoe my seun genies het net toe ek praat nie? Dit kan net beteken dat al die vryers doodgemaak gaan word en dat nie een van hulle sal ontsnap nie. Verder sê ek dit, en neem dit ter harte: as ek oortuig is dat die vreemdeling die waarheid praat, sal ek hom 'n hemp en 'n mantel gee wat goed hou."

Toe Eumaios dit hoor, het hy reguit na Odusseus gegaan en gesê: "Vader vreemdeling, my meesteres Penelope, die moeder van Telemachos, het jou laat roep. Sy is in groot droefheid, maar sy wil graag enigiets hoor wat jy haar oor haar man kan vertel. En as sy oortuig is dat jy die waarheid praat, sal sy jou 'n hemp en 'n mantel gee, en dit is juis die dinge wat jy die nodigste het. Wat brood betref, daarvan kan jy genoeg kry om jou maag te vul deur in die stad rond te bedel en dié te laat gee wat wil."

"Ek sal Penelope niks anders vertel as die suiwer waarheid nie," antwoord Odusseus. "Ek weet alles van haar man en was sy maat in die swaarkry. Maar ek is bang om deur hierdie skare wrede vryers te gaan, want hul hoogmoed en onbeskoftheid reik tot in die hemel. Boonop het 'n man my netnou, toe ek deur die huis geloop het sonder om enige kwaad te doen, 'n hou gegee wat my baie seergemaak het, en nie Telemachos of enigiemand anders het my verdedig nie. Sê dus vir Penelope sy moet geduldig wees en tot sononder wag. Laat sy my 'n sitplek reg by die vuur gee, want my klere is baie dun gedra – jy weet dit, want jy het dit gesien van die eerste keer af dat ek jou om hulp gevra het. Dan kan sy my uitvra oor haar man se terugkoms."

Die varkwagter het teruggegaan toe hy dit hoor, en toe Penelope hom oor die drumpel sien kom, sê sy: "Waarom bring jy hom nie hierheen nie, Eumaios? Is hy bang iemand sal hom mishandel, of is hy te skaam om hoegenaamd die huis binne te kom? Bedelaars moenie skaam wees nie."

En jy, o varkwagter Eumaios, het geantwoord: "Die vreemdeling is heeltemal redelik. Hy vermy die vryers en doen net wat enigiemand anders sou doen. Hy vra jou om tot sononder te wag, en dit sal baie beter wees, mevrou, as jy hom heeltemal alleen het, sodat jy na hom kan luister en met hom kan praat soos jy wil."

"Die man is geen dwaas nie," antwoord Penelope. "Dit sal heel waarskynlik gaan soos hy sê, want daar is in die hele wêreld nie sulke afskuwelike mense soos hierdie manne nie."

Toe sy klaar gepraat het, het Eumaios na die vryers teruggegaan, want hy het alles verduidelik. Toe het hy na Telemachos gegaan en in sy oor gesê sodat niemand kon hoor nie: "My liewe meneer, ek gaan nou terug na die varke om na jou besittings en my eie werk te kyk. Jy sal kyk wat hier aangaan, maar wees bo alles versigtig om uit gevaar te bly, want daar is baie wat jou kwaad toewens. Mag Zeus hulle 'n slegte einde gee voordat hulle ons kwaad aandoen."

"Goed," antwoord Telemachos, "gaan huis toe wanneer jy klaar geëet het, en kom môreoggend hierheen met die diere wat ons vir die dag moet offer. Laat die res aan die hemel en aan my oor."

Daarop het Eumaios weer gaan sit, en toe hy klaar geëet het, het hy die howe en die suilegang met die manne aan tafel verlaat en na sy varke teruggegaan. Wat die vryers betref, hulle het hulle kort daarna met sang en dans begin vermaak, want dit was nou al teen die aand.

Artemis en Afrodite: Artemis is die godin van die jag en die maagdelike natuur; Afrodite is die godin van liefde en skoonheid. Om 'n vrou met hulle te vergelyk, was die hoogste lof vir haar skoonheid.

Die ou man van die see: Proteus, 'n seegod wat die toekoms ken en van gedaante kan verander. Menelaos het hom in Egipte gevang en hom gedwing om te praat.

Minos: 'n legendariese koning van Kreta, seun van Zeus.

'n Nies: by die Grieke is 'n nies op die regte oomblik as 'n teken van die gode beskou dat wat pas gesê is, waar sal word.