Op Adam se versoek vertel Rafael hoe en waarom die wêreld geskep is: ná Satan se val stuur God die Seun om in ses dae die hemel en die aarde, die plante, die diere en laastens die mens te skep.

Daal neer uit die Hemel, Uranië, as jy
met reg so heet, jy wie se hemelse stem
ek volg, sodat ek hoër as Olimpus sweef,
hoër as die vlug van Pegasus se vlerk!
Ek roep die betekenis, nie die naam nie: want jy
woon nie by die nege Muses nie, ook nie bo-op
die ou Olimpus nie; maar, in die hemel gebore,
voor die heuwels verskyn het of fonteine gevloei het,
het jy met die ewige Wysheid gepraat,
Wysheid jou suster, en met haar gespeel
voor die almagtige Vader, wat behae gehad het
in jou hemelse lied. Deur jou opgelei
het ek dit gewaag om in die Hemel van die Hemele te kom,
'n aardse gas, en hemelse lug ingeasem
wat jy vir my getemper het: lei my ewe veilig af
en bring my terug na my eie element,
sodat ek nie van hierdie vlieënde perd sonder teuels (soos eens
Bellerofon, al was dit uit 'n laer streek)
afgegooi word en op die Aleïese veld val,
om daar te dwaal, verlore en verlate.
Die helfte bly nog onbesonge, maar nouer begrens
binne die sigbare sfeer van die dag;
ek staan op die aarde, nie bo die pool weggevoer nie,
en sing veiliger met sterflike stem, nie verander
tot hees of stom nie, al het ek in slegte dae beland,
in slegte dae beland, en tussen bose tonge;
in duisternis, en omring deur gevare
en eensaamheid; tog nie alleen nie, terwyl jy
my slaap elke nag besoek, of wanneer die môre
die ooste pers kleur: bly jy my lied regeer,
Uranië, en vind 'n gehoor wat pas, al is dit min.
Maar dryf ver weg die barbaarse wanklank
van Bacchus en sy feesvierders, die geslag
van daardie wilde bende wat die Thrasiese sanger
in Rodope verskeur het, waar woude en rotse ore
gehad het vir sy towerklank, tot die woeste lawaai
harp en stem verdrink het; en die Muse kon
haar seun nie red nie. Laat my dan nie in die steek nie, ek smeek jou:
want jy is hemels, sy net 'n leë droom.

Sê, Godin, wat het gevolg toe Rafael,
die vriendelike Aartsengel, vir Adam
met 'n skrikwekkende voorbeeld gewaarsku het om te waak teen
afvalligheid, deur wat in die Hemel gebeur het
met daardie afvalliges; sodat dieselfde nie
in die Paradys met Adam of sy nageslag gebeur nie,
wat beveel is om nie aan die verbode boom te raak nie,
as hulle oortree en daardie enigste bevel minag,
so maklik om te gehoorsaam tussen die keuse
van alle ander smake om hul eetlus te bevredig,
al dwaal dit ook. Hy, saam met Eva, sy gade,
het aandagtig na die verhaal geluister en was vol
verwondering en diep gepeins om te hoor
van dinge so hoog en vreemd; dinge wat vir hulle denke
so ondenkbaar was soos haat in die Hemel,
en oorlog so naby aan die vrede van God in saligheid,
met sulke verwarring: maar die kwaad, gou
teruggedryf, het soos 'n vloed teruggeslaan op dié
uit wie dit ontstaan het; onmoontlik om te meng
met saligheid. Daarom het Adam gou die twyfel
laat vaar wat in sy hart opgekom het: en nou,
nog sondeloos, gelei deur die begeerte om te weet
wat hom nader kon raak, hoe hierdie sigbare wêreld
van Hemel en Aarde eers begin het;
wanneer, en waaruit geskep; om watter rede;
wat binne of buite Eden gedoen is
voor sy geheue begin; soos een wie se dors
skaars geles is en nog na die stromende water kyk,
wie se vloeiende gemurmel nuwe dors opwek,
het hy so voortgegaan om sy hemelse gas te vra:

"Groot dinge, vol wonder vir ons ore,
baie anders as hierdie wêreld, het u onthul,
goddelike vertolker! Uit guns afgestuur
van die hoogste hemel, om ons betyds te waarsku
oor wat andersins ons verlies kon gewees het,
onbekend, waar menslike kennis nie kon uitkom nie;
waarvoor ons die oneindig Goeie
onsterflike dank skuld, en Sy vermaning
ontvang ons, met die plegtige voorneme om
onwrikbaar Sy hoogste wil te volg, die doel
van wat ons is. Maar omdat u goedgunstig
en sag, tot ons onderrig, dinge wou meedeel
wat bo aardse denke uitgaan, maar tog nodig was
dat ons dit weet, soos die hoogste wysheid goedgedink het,
kom nou asseblief laer af en vertel
wat ons miskien nie minder sal baat om te weet nie:
hoe hierdie Hemel eers begin het wat ons sien,
so hoog en ver, versier met bewegende vure
sonder getal; en dit wat alle ruimte laat
of vul, die omringende lug, wyd versprei,
wat hierdie blomryke Aarde omhels; watter rede
die Skepper beweeg het, wat in Sy heilige rus
deur die hele ewigheid was, om so laat te bou
in Chaos; en toe die werk begin het, hoe gou
dit voltooi was; as dit nie verbode is nie, ontvou
wat ons vra, nie om die geheime van Sy ewige
ryk te ondersoek nie, maar om Sy werke des te meer
te verheerlik hoe meer ons weet.
En die groot lig van die dag moet nog
'n groot deel van sy steil baan loop; stil in die Hemel,
vasgehou deur u stem, u magtige stem, luister hy,
en sal langer talm om u te hoor vertel
van sy ontstaan, en die opkomende geboorte
van die Natuur uit die onsigbare Afgrond:
of as die aandster en die maan
haastig kom luister, sal die Nag met haar
stilte bring; en die Slaap, wat na u luister, sal wakker bly;
of ons kan hom vra om weg te bly tot u lied
klaar is, en u laat gaan voor die môre skyn."
So het Adam sy roemryke gas gesmeek:
en so het die goddelike Engel sag geantwoord:

"Ook hierdie versoek, wat jy versigtig gevra het,
kry jy; maar om die almagtige werke te vertel,
watter woorde of tong van 'n seraf is genoeg,
of watter mensehart is genoeg om dit te begryp?
Tog wat jy kan bevat, wat die beste kan dien
om die Maker te verheerlik, en jou ook
gelukkiger kan maak, sal nie weerhou word
van jou gehoor nie; so 'n opdrag van bo
het ek ontvang, om jou begeerte na kennis
binne perke te beantwoord; daarbuite moet jy nie
vra nie; en moenie jou eie verbeelding laat hoop op
dinge wat nie geopenbaar is nie, wat die onsigbare Koning,
die enigste Alwetende, in die nag weggesteek het;
wat aan niemand op Aarde of in die Hemel meegedeel word nie:
daar bly genoeg oor om te ondersoek en te weet.
Maar kennis is soos voedsel, en het nie minder
matigheid oor die eetlus nodig nie, om te weet
met maat wat die verstand goed kan bevat;
anders druk dit neer met oorversadiging, en verander gou
wysheid in dwaasheid, soos voedsel in wind.

Weet dan dat, nadat Lucifer uit die Hemel
(noem hom so, hy wat eens helderder was in die leër
van engele as daardie ster tussen die sterre)
met sy vlammende legioene deur die afgrond geval het
na sy plek, en die groot Seun teruggekeer het,
oorwinnend met Sy heiliges, die Almagtige,
die ewige Vader, van Sy troon af
hulle menigte gesien en so vir Sy Seun gesê het:

'Ten minste het ons afgunstige Vyand misluk, wat gedink het
almal is soos hy opstandig, met wie se hulp
hy hierdie onbereikbare hoë vesting, die setel
van die hoogste Godheid, as hy ons verdryf het,
gehoop het om in te neem; en hy het baie
in bedrog meegesleep; hul plek hier ken hulle nie meer nie:
tog het verreweg die grootste deel, sien Ek, hul
pos behou; die Hemel, nog vol inwoners, het
genoeg oor om haar ryke te beset,
al is hulle wyd, en om hierdie hoë tempel te besoek
met die regte bediening en plegtige rites:
maar sodat sy hart hom nie verhef oor die skade
wat reeds gedoen is, dat hy die Hemel ontvolk het,
wat hy dwaas as My verlies beskou, kan Ek
daardie skade herstel, as dit skade is om dié te verloor
wat hulleself verloor het; en Ek sal in 'n oomblik
'n ander wêreld skep, uit een man 'n geslag
van mense sonder getal, om daar te woon,
nie hier nie; totdat hulle, stap vir stap deur verdienste verhef,
eindelik vir hulleself die weg oopmaak
hierheen op, beproef deur lang gehoorsaamheid;
en die Aarde verander in Hemel, en Hemel in Aarde,
een koninkryk, vreugde en eenheid sonder einde.
Woon intussen ruim, julle Magte van die Hemel;
en Jy, My Woord, verwekte Seun, deur Jou
doen Ek dit; spreek Jy, en laat dit gebeur!
My oorskaduwende Gees en Krag stuur Ek
saam met Jou; ry uit, en gebied die Afgrond
om binne vasgestelde grense Hemel en Aarde te word;
grensloos is die Afgrond, want Ek is Hy wat
die oneindigheid vul, en die ruimte is nie leeg nie.
Al trek Ek, self onbegrens, My terug
en laat My goedheid nie uitgaan nie, wat vry is
om te handel of nie, kom Noodwendigheid en Toeval
nie naby My nie, en wat Ek wil, is die Lot.'
So het die Almagtige gespreek, en wat Hy gesê het,
het Sy Woord, die Godheid van die Seun, uitgevoer.
Onmiddellik is die dade van God, vinniger
as tyd of beweging, maar aan menslike ore
kan dit nie sonder die verloop van woorde vertel word nie,
so vertel as wat 'n aardse begrip kan ontvang.

Groot was die triomf en die vreugde in die Hemel
toe hulle die wil van die Almagtige so hoor verkondig;
hulle het eer gesing aan die Allerhoogste, welbehae
aan toekomstige mense, en in hul wonings vrede;
eer aan Hom wie se regverdige, wrekende toorn
die goddeloses uit Sy oë verdryf het
en uit die wonings van die regverdiges; aan Hom
eer en lof, wie se wysheid bepaal het
om goed uit kwaad te skep; om in plaas
van boosaardige geeste 'n beter geslag te bring
in hul leë plek, en van daar
Sy goedheid na wêrelde en eeue sonder einde te versprei.
So het die hiërargieë gesing. Intussen het die Seun
nou op Sy groot tog verskyn,
omgord met almag, gekroon met die glans
van goddelike majesteit; wysheid en liefde
onmeetlik, en Sy hele Vader het in Hom geskyn.
Rondom Sy wa het ontelbares uitgestroom,
gérubs en serafs, Heersers en Trone,
en Kragte, gevleuelde geeste, en gevleuelde strydwaens
uit die wapenkamer van God, waar van ouds
tienduisende staan, tussen twee koperberge gestal
vir 'n plegtige dag, ingespan en gereed,
hemelse toerusting; en nou het hulle uitgekom
uit hulself, want in hulle het 'n gees geleef,
om hul Heer te dien: die Hemel het wyd
haar ewige poorte oopgemaak, met 'n harmonieuse klank
wat op goue skarniere draai, om uit te laat
die Koning van die Heerlikheid, in Sy magtige Woord
en Gees, wat kom om nuwe wêrelde te skep.
Op hemelse grond het hulle gestaan; en van die strand
het hulle die wye, onmeetlike afgrond gesien,
woes soos 'n see, donker, verwoestend, wild,
van die bodem af opgewoel deur rasende winde
en golwe wat soos berge rys om die hoogte
van die Hemel te bestorm en die middelpunt met die pool te meng.

'Stil, julle onrustige golwe, en jy, Afgrond, vrede,'
het die skeppende Woord toe gesê; 'julle tweedrag moet eindig!'
Hy het nie gewag nie, maar op die vlerke van gérubs
opgelig, het Hy in vaderlike heerlikheid gery
ver in Chaos in, en die ongebore wêreld;
want Chaos het Sy stem gehoor: Hom het Sy hele gevolg
in 'n stralende optog gevolg, om te aanskou
die skepping en die wonders van Sy mag.
Toe het die gloeiende wiele stilgestaan, en in Sy hand
het Hy die goue passer geneem, voorberei
in God se ewige voorraad, om af te baken
hierdie heelal en alle geskape dinge:
een punt het Hy in die middel gesit, en die ander gedraai
rondom deur die wye, donker diepte;
en gesê: 'Tot hier strek jy, tot hier is jou grense,
dit is jou regte omtrek, o Wêreld!'
So het God die Hemel geskep, so die Aarde,
vormlose stof, en leeg: diep duisternis
het die afgrond bedek; maar oor die waterige stilte
het die Gees van God Sy broeiende vlerke uitgesprei
en lewenskrag ingegiet, en lewenswarmte,
deur die vloeibare massa; maar Hy het die swart,
koue, helse moer van Tartarus afwaarts weggespoel,
vyandig teenoor die lewe. Toe het Hy saamgevoeg en gebal
gelyke dinge by gelyke; die res na verskillende plekke
verdeel, en tussenin die lug uitgespin;
en die Aarde het in ewewig op haar middelpunt gehang.

'Laat daar lig wees,' het God gesê; en dadelik het lig,
eteries, die eerste van alle dinge, suiwer kwintessens,
uit die diepte opgespring; en van haar eie ooste
begin reis deur die lugtige donkerte,
gehul in 'n stralende wolk, want die son
was daar nog nie; sy het in 'n tent van wolke
solank gewoon. God het gesien dat die lig goed was;
en lig van donker deur die halfrond
geskei: die lig Dag, en die donker Nag,
het Hy genoem. So was die eerste dag aand en môre:
en dit het nie ongevier of onbesonge verbygegaan
deur die hemelse kore nie, toe hulle die oosterse lig
vir die eerste keer uit die donker sien opstyg het;
verjaarsdag van Hemel en Aarde; met vreugde en gejuig
het hulle die hol, wye wêreldbol gevul,
en hul goue harpe getokkel, en met lofsange
God en Sy werke geprys; as Skepper het hulle Hom besing,
toe die eerste aand was en toe die eerste môre.

Weer het God gesê: 'Laat daar 'n uitspansel wees
tussen die waters, en laat dit skeiding maak
tussen die waters en die waters;' en God het
die uitspansel gemaak, 'n uitgestrekte, vloeibare, suiwer,
deursigtige, elementêre lug, versprei
in 'n kring tot by die uiterste boog
van hierdie groot rondte; 'n skeiding vas en seker,
wat die waters onder van dié bo
skei: want soos die aarde, so het Hy die wêreld
gebou op omringende waters, kalm, in 'n wye
kristal-oseaan, en die luide wanorde
van Chaos ver weg; sodat woeste uiterstes
wat aan mekaar raak, nie die hele bou ontwrig nie:
en Hemel het Hy die uitspansel genoem: so het aand
en môre in koor die tweede dag besing.

Die Aarde was gevorm, maar nog in die skoot
van die waters, 'n onvolgroeide embrio toegevou,
het sy nie verskyn nie: oor die hele oppervlak van die Aarde
het die oseaan gevloei, nie ledig nie; maar met warm,
vrugbare vog het dit haar hele bol versag,
die groot moeder laat gis om swanger te word,
versadig met lewegewende vog; toe God sê:
'Word nou versamel, julle waters onder die hemel,
op een plek, en laat die droë grond verskyn.'
Onmiddellik verskyn die groot berge
uit die water, en lig hul breë, kaal rûe
op tot in die wolke; hul toppe styg tot in die lug:
so hoog as die geswolle heuwels gerys het, so laag
het 'n hol bodem gesak, breed en diep,
'n ruim bed vir die waters: daarheen het hulle
met blye oorhaastigheid gestorm, opgerol,
soos druppels wat op stof saambal uit die droogte:
'n deel rys soos 'n kristalmuur, of 'n regop rif,
in hul haas; so 'n vaart het die groot bevel gegee
aan die vinnige vloede: soos leërs op die roep
van die trompet (want jy het van leërs gehoor)
na hul vaandel saamstroom, so het die menigte waters,
golf op golf aangerol, waar hulle 'n weg gevind het,
as dit steil was, in 'n bruisende stroom, oor vlaktes
sag-vloeiend; en geen rots of heuwel kon hulle keer nie;
maar hulle het, ondergronds, of in 'n wye kring
soos 'n slang kronkelend, hul weg gevind,
en in die nat slik diep kanale uitgeslyt;
maklik, voor God die grond droog laat word het,
behalwe binne daardie walle waar riviere nou
stroom en hul vogtige sleep altyd agter hulle aan trek.
Die droë grond het Hy Aarde, en die groot opvangbak
van die versamelde waters het Hy See genoem:
en gesien dat dit goed was; en gesê: 'Laat die Aarde
groen gras voortbring, plante wat saad gee,
en vrugtebome wat vrugte dra volgens hul soort,
waarvan die saad in hulleself is op die Aarde.'

Hy het skaars gepraat, of die kaal Aarde, tot toe
woes en kaal, onooglik en onversier,
het die sagte gras voortgebring, wat met sy groen
haar hele aangesig in 'n lieflike kleed gehul het;
toe kruie van elke blaarsoort, wat skielik geblom
en hul bont kleure oopgevou het, en haar boesem
vrolik en soetgeurig gemaak het; en skaars was dié oop,
of die trosryke wingerd het dig uitgeloop, die swellende
kalbas het uitgekruip, die koringriet het regop gestaan
soos 'n leër in haar veld, en die nederige struik
en bos met gekrulde, verstrengelde hare; laaste
het die statige bome, soos in 'n dans, opgerys en
hul takke uitgesprei, swaar van vrugte, of vol
bloeisels soos juwele. Die heuwels is met woude gekroon;
die valleie met bossies, en elke fontein se kant;
die riviere met lang soome; sodat die Aarde nou
soos die Hemel gelyk het, 'n plek waar gode kon woon,
of met vreugde kon dwaal, en graag kon vertoef
in haar heilige skaduwees. Tog het God nog nie laat reën
op die Aarde nie, en daar was geen mens
om die grond te bewerk nie; maar 'n mis van dou
het uit die Aarde opgestyg en die hele grond natgemaak, en elke
plant van die veld, wat God, nog voor dit in die Aarde was,
gemaak het, en elke kruid, voordat dit gegroei het
aan die groen stingel. God het gesien dat dit goed was;
so het aand en môre die derde dag vasgelê.

Weer het die Almagtige gepraat: 'Laat daar ligte wees
hoog in die uitspansel van die Hemel, om die dag
van die nag te skei; en laat hulle tekens wees
vir seisoene en vir dae en jare wat draai;
en laat hulle ligte wees, soos Ek hul amp
in die uitspansel van die Hemel bepaal,
om op die Aarde te skyn'; en dit was so.
En God het twee groot ligte gemaak, groot in hul nut
vir die mens, die groter een om oor die dag te heers,
die kleiner een beurtelings oor die nag; en die sterre gemaak
en hulle in die uitspansel van die Hemel gesit
om die Aarde te verlig, en oor die dag te heers
in hul wisseling, en oor die nag te heers,
en lig van duisternis te skei. God het gesien,
toe Hy Sy groot werk bekyk, dat dit goed was.
Want van die hemelliggame het Hy eers die son
as 'n magtige bol gevorm, eers sonder lig,
al was dit van hemelstof; toe het Hy die maan
rond gevorm, en sterre van elke grootte,
en die Hemel met sterre besaai, dig soos 'n land.
Die verreweg grootste deel van die lig het Hy geneem,
dit uit die wolkige skrein oorgeplant, en dit
in die son se bol gesit, wat poreus gemaak is
om die vloeibare lig in te drink, en sterk om
die versamelde strale te hou: nou 'n groot paleis van lig.
Hierheen, soos na hul fontein, kom ander sterre
en skep lig in hul goue kruike,
en hiervandaan verguld die môrester haar horings;
deur kleur of weerkaatsing vermeerder hulle
hul eie klein bietjie lig, al word hulle, so ver
van menslike oë af, kleiner gesien.
Eers is die glansryke lamp in sy ooste gesien,
heerser van die dag, en die hele horison rondom
met helder strale beklee, vrolik om sy baan
oor die Hemel se hoë pad te loop; die grys
dagbreek en die Sewester het voor hom uit gedans
en soet invloed uitgestort. Minder helder was die maan,
maar reg teenoor hom in die weste gestel,
sy spieël, wat met volle gesig haar lig van hom
leen; want ander lig het sy nie nodig gehad nie
in daardie stand, en sy hou steeds dié afstand
tot die nag; dan skyn sy op haar beurt in die ooste,
gedraai op die Hemel se groot as, en sy deel
haar heerskappy met duisend kleiner ligte,
met duisend maal duisend sterre wat toe verskyn het
en die halfrond laat vonkel. Toe het, eers versier
met hul helder ligte wat ondergaan en opkom,
bly aand en bly môre die vierde dag gekroon.

En God het gesê: 'Laat die waters krioel
van kruipende diere met oorvloedige kuit, lewende siele;
en laat voëls bo die Aarde vlieg, met vlerke
oopgesprei in die oop uitspansel van die Hemel.'
En God het die groot walvisse geskep, en elke
lewende siel, elkeen wat kruip, wat die waters
oorvloedig voortgebring het volgens hul soorte,
en elke gevleuelde voël volgens sy soort;
en Hy het gesien dat dit goed was, en hulle geseën en gesê:
'Wees vrugbaar, vermeerder, en vul die waters
in die seë en mere en lopende strome;
en laat die voëls vermeerder op die Aarde.'
Dadelik het die seestrate en seë, elke kreek en baai,
gewemel van talle klein vissies, en skole
vis wat met hul vinne en blink skubbe
onder die groen golf gly, in skole wat dikwels
soos banke midde in die see lê; party, alleen of met 'n maat,
wei die seegras as hul weiveld, en dwaal deur bosse
van koraal; of speel met vinnige flitse
en wys vir die son hul golwende baadjies, met goud bespat;
of wag rustig in hul pêrelskulpe
op klam voedsel; of hou onder rotse
in gelede pantser wag vir kos; die rob en die geboë
dolfyne speel op die gladde water; party, reusagtig,
rol lomp en enorm in hul gang
en laat die oseaan storm: daar lê die leviatan,
die grootste van alle lewende wesens, op die diepte
uitgestrek soos 'n voorgebergte, en slaap of swem,
en lyk soos 'n bewegende land; en met sy kieue
trek hy 'n see in, en blaas dit by sy spuitgat uit.
Intussen het die warm grotte, vleie en strande
hul broeisels net so talryk uitgebroei, uit die eier wat gou
met 'n goeie breuk oopgebars en hul kaal kleintjies
laat uitkom het; maar gou was hulle geveer en vlieggereed,
met volgroeide vere; en hoog die lug in swewend
het hulle met geraas die grond verag, en van ver
soos 'n wolk gelyk; daar bou die arend en die ooievaar
hul neste op kranse en op die toppe van seders;
party vlieg los deur die lugstreek, party, wyser,
saam, in 'n patroon gerangskik, klief hul pad soos 'n wig,
bewus van die seisoene, en stuur hul
lugkaravaan op pad, hoog oor seë
en oor lande, terwyl hulle met mekaar se vlerke
hul vlug verlig; so stuur die verstandige kraanvoël
haar jaarlikse reis, gedra deur die winde; die lug
golf as hulle verbygaan, gewaai deur talle vere.
Van tak tot tak het die kleiner voëls met hul sang
die woude getroos, en hul geverfde vlerke gesprei
tot die aand; en selfs toe het die plegtige nagtegaal
nie opgehou om te kweel nie, maar heelnag haar sagte liedere gesing.
Ander het op silwer mere en riviere
hul donsige borste gebaai; die swaan met geboë nek,
trots tussen haar wit vlerke soos in 'n mantel, roei
statig met haar roeispaanvoete; tog verlaat hulle dikwels
die water, en styg op stywe vlerke en toring
hoog in die middel van die lugruim. Ander het op die grond
stewig geloop; die kuifhaan, wie se trompet
die stil ure aankondig, en die ander, wie se vrolike sleep
hom versier, gekleur met die blomryke tinte
van reënboë en sterre-oë. So, met die waters
vol vis en die lug vol voëls,
het aand en môre die vyfde dag gevier.

Die sesde, en die laaste van die skepping, het aangebreek
met aandharpe en môrelied; toe het God gesê:
'Laat die Aarde lewende siele voortbring volgens hul soort,
vee en kruipende diere en wilde diere van die Aarde,
elkeen volgens sy soort.' Die Aarde het gehoorsaam, en dadelik
haar vrugbare skoot oopgemaak en in een geboorte
ontelbare lewende wesens voortgebring, volmaakte vorme,
met ledemate en volgroei. Uit die grond het,
soos uit sy lêplek, die wilde dier opgestaan waar hy woon
in die wilde woud, in ruigte, bos of hol;
tussen die bome het hulle in pare opgestaan en geloop;
die vee in die velde en groen weivelde:
dié skaars en eensaam, daardie in troppe
wat saam wei, en in breë kuddes opgespring.
Die grasbolle het nou gekalf; nou het half verskyn
die geelbruin leeu, wat krap om sy agterlyf
los te kry, en spring dan op soos uit boeie bevry,
en skud regop sy gestreepte maanhare; die jagluiperd,
die luiperd en die tier het, soos die mol
wat opkom, die verkrummelde aarde bo hulle uitgegooi
in hopies; die vinnige takbok het van onder die grond
sy vertakte kop opgedra; skaars uit sy klei
het Behemot, die grootste wat uit die aarde gebore is,
sy enorme lyf opgehef; die skape het wollerig en blêrend opgekom
soos plante; tussen see en land, half van albei,
die seekoei en die geskubde krokodil.
Tegelyk het uitgekom alles wat op die grond kruip,
insek of wurm: dié het hul buigsame waaiers
as vlerke gewaai, met die kleinste lyne presies
in al die drag van die somer se prag versier,
met kolle goud en pers, blou en groen;
dié het hul lang lywe soos 'n lyn uitgetrek
en die grond met kronkelende spore gestreep; nie almal
net die kleinste van die natuur nie; party van die slangsoort,
wonderlik in lengte en lyf, het hul
slangagtige kronkels gedraai en vlerke bygekry. Eerste het
die spaarsame mier gekruip, wat vooruit sorg
vir die toekoms; in 'n klein lyf 'n groot hart;
dalk 'n voorbeeld van regverdige gelykheid
later, verenig in haar volkstamme
van gewone burgers. Daarna het swermend verskyn
die wyfie-by, wat haar man, die darby,
lekker voer, en haar wasselle bou
vol heuning. Die res is ontelbaar,
en jy ken hul aard, en jy het hulle name gegee;
dis onnodig om dit vir jou te herhaal; jy ken ook
die slang, die listigste dier van die veld,
soms enorm lank, met koperkleurige oë
en harige maanhare, verskriklik, al is hy vir jou
nie skadelik nie, maar gehoorsaam wanneer jy roep.

Nou het die Hemel in al haar glorie geskyn, en haar
bewegings gedraai, soos die groot eerste Beweger se hand
hul loop eers aan die gang gesit het; die Aarde, in haar ryk drag
volmaak, het lieflik geglimlag; lug, water en aarde
is druk deurvlieg, deurswem, deurloop deur voël, vis en dier;
en van die sesde dag het nog iets oorgebly:
nog het die meesterwerk ontbreek, die doel
van alles wat gedoen is; 'n skepsel wat nie vooroor gebuk
en dierlik soos die ander skepsels is nie, maar beklee
met die heiligheid van rede, wat sy gestalte
regop kon hou, en regop, met kalm voorhoof,
oor die res kon regeer, met kennis van homself; en daaruit
grootmoedig met die Hemel omgang kon hê,
maar dankbaar erken waarvandaan sy goed
neerdaal, en daarheen, met hart en stem en oë
in toewyding gerig, om God die Hoogste
te aanbid en te eer, wat hom die hoof gemaak het
van al Sy werke. Daarom het die Almagtige,
die ewige Vader (want waar is Hy nie
teenwoordig nie?) hoorbaar so met Sy Seun gepraat:
'Laat Ons nou die Mens maak na Ons beeld, die Mens
na Ons gelykenis, en laat hulle heers
oor die vis en voël van see en lug,
die dier van die veld, en oor die hele Aarde,
en elke kruipende ding wat op die grond kruip.'
Ná dié woorde het Hy jou gevorm, Adam, jou, o Mens,
stof van die grond, en in jou neusgate geblaas
die asem van die lewe; na Sy eie beeld het Hy
jou geskep, na die beeld van God
uitgedruk; en jy het 'n lewende siel geword.
Manlik het Hy jou geskep, maar jou gade
vroulik, vir 'n nageslag; toe het Hy die mens geseën en gesê:
'Wees vrugbaar, vermeerder, en vul die Aarde;
onderwerp dit, en heers oral
oor die vis van die see en die voël van die lug,
en elke lewende ding wat op die Aarde beweeg.'
Waar jy ook al so geskep is – want nog geen plek
het 'n eie naam nie – daarvandaan, soos jy weet,
het Hy jou in hierdie heerlike bos gebring,
hierdie tuin, beplant met die bome van God,
heerlik om na te kyk en te proe;
en al hul lekker vrugte het Hy vrylik as kos
vir jou gegee; al die soorte wat die hele Aarde gee, is hier,
verskeidenheid sonder einde; maar van die boom
wat, as jy daarvan proe, kennis van goed en kwaad bring,
mag jy nie eet nie; die dag as jy daarvan eet, sterf jy;
die dood is die straf wat opgelê is; pas op,
en beheer jou eetlus goed, sodat die Sonde
jou nie oorval nie, met haar swart dienaar, die Dood.

Hier het Hy klaargemaak, en alles wat Hy gemaak het
bekyk, en kyk, alles was heeltemal goed.
So het aand en môre die sesde dag voltooi;
maar eers nadat die Skepper, wat van Sy werk
opgehou het, al was Hy nie moeg nie, teruggekeer het
op na die Hemel van die Hemele, Sy hoë woning,
om daarvandaan hierdie nuutgeskape wêreld te bekyk,
die toevoeging tot Sy ryk, hoe dit gelyk het
gesien van Sy troon af, hoe goed, hoe mooi,
hoe dit by Sy groot gedagte pas. Op het Hy gery,
gevolg deur gejubel, en die samespel
van tienduisend harpe wat
engele-harmonieë laat klink het. Die aarde en die lug
het weerklink (jy onthou, want jy het dit gehoor),
die hemele en al die sterrebeelde het gelui,
die planete het luisterend op hul plek gestaan,
terwyl die helder optog jubelend opgevaar het.
'Gaan oop, o ewige poorte!' het hulle gesing,
'Gaan oop, o Hemele, julle lewende deure; laat in
die groot Skepper, wat van Sy werk terugkeer,
heerlik, Sy werk van ses dae, 'n Wêreld;
gaan oop, en voortaan dikwels; want God sal Hom verwerdig
om dikwels die woonplekke van regverdiges te besoek,
met vreugde; en Hy sal met gereelde omgang
Sy gevleuelde boodskappers soontoe stuur
op opdragte van hemelse genade.' So het
die heerlike stoet al stygend gesing. Deur die Hemel,
wat haar vlammende poorte wyd oopgemaak het, het Hy
reguit die pad na God se ewige huis gelei;
'n breë en ruim pad, waarvan die stof goud is
en die plaveisel sterre, soos sterre vir jou lyk
in die galaksie, daardie melkweg
wat jy elke nag soos 'n ronde gordel sien,
met sterre bestrooi. En nou het op Aarde die sewende
aand in Eden aangebreek, want die son
het ondergegaan, en skemer het uit die ooste gekom
as voorloper van die nag; toe het op die heilige berg,
die Hemel se hoogverhewe top, die keiserlike troon
van die Godheid, vir ewig vas en seker,
die Mag van die Seun aangekom en gaan sit
by Sy groot Vader; want ook Hy het gegaan,
onsigbaar, en tog gebly (so 'n voorreg
het Alomteenwoordigheid), en die werk beveel,
Outeur en Einde van alle dinge; en terwyl Hy nou
van werk rus, die sewende dag geseën en geheilig,
omdat Hy op daardie dag van al Sy werk gerus het,
maar dit nie in stilte heilig gehou nie: die harp
het gewerk en nie gerus nie; die plegtige fluit
en hakkebord, alle orrels met soet registers,
alle klanke op die fret van snaar of goue draad,
het sagte melodieë gestem, gemeng met stemme
in koor of eenstemmig; wolke wierook
wat uit goue wierookvate trek, het die berg verberg.
Die skepping en die ses dae se dade het hulle besing:
'Groot is U werke, Jehova! Oneindig
is U mag! Watter gedagte kan U meet, of watter tong
U vertel! Groter nou in U terugkeer
as toe U van die reusagtige engele kom: daardie dag
het U donderslae U groot gemaak; maar om te skep
is groter as om die geskapene te vernietig.
Wie kan U benadeel, magtige Koning, of U ryk
begrens? Maklik het U die trotse poging
van afvallige geeste en hul ydel planne
teruggeslaan, terwyl hulle goddeloos gedink het
om U te verklein, en van U
die getal van U aanbidders weg te trek. Wie probeer
om U kleiner te maak, dien teen sy bedoeling
om U mag des te meer te toon: sy kwaad
gebruik U, en daaruit skep U nog meer goed.
Getuie is hierdie nuwe wêreld, 'n ander Hemel
nie ver van die Hemelpoort nie, sigbaar gegrond
op die helder kristal, die see van glas;
van byna onmeetlike omvang, met sterre
sonder getal, en elke ster dalk 'n wêreld
wat bestem is om bewoon te word; maar U ken
hul tye: tussen hulle die woonplek van die mense,
die Aarde, met haar onderste oseaan rondom,
hul lieflike woonplek. Drie maal gelukkige mense,
en mensekinders, wat God só verhef het!
Geskep na Sy beeld, om daar te woon
en Hom te aanbid; en as beloning te heers
oor Sy werke, op aarde, in see of lug,
en 'n geslag aanbidders te vermeerder,
heilig en regverdig: drie maal gelukkig, as hulle
hul geluk ken, en regop volhard!'
So het hulle gesing, en die hoogste hemel het weerklink
met hallelujas. So is die sabbat gehou.

Beskou jou versoek nou as vervul – jy het gevra
hoe hierdie wêreld en die aangesig van dinge begin het,
en wat voor jou herinnering gedoen is
van die begin af, sodat die nageslag,
deur jou ingelig, dit kan weet. As jy iets anders soek
wat nie die menslike maat oorskry nie, sê dit."

Uranië: die Griekse Muse van die sterrekunde; Milton gebruik haar naam vir sy hemelse, Christelike Muse.

Pegasus, Bellerofon: Pegasus is die gevleuelde perd van die Griekse mites; die held Bellerofon het probeer om daarop na die hemel te ry, is afgegooi en het op die Aleïese veld beland, waar hy blind en alleen rondgedwaal het.

slegte dae: Milton was blind en het ná die herstel van die koningshuis in 1660 as voormalige amptenaar van die republiek in onguns en gevaar gelewe.

Thrasiese sanger: Orfeus, die seun van die Muse Kalliope, wat deur die vroulike volgelinge van Bacchus (die god van wyn) op die berg Rodope in Thrasië verskeur is.

daardie ster: die môrester; "Lucifer" beteken in Latyn "ligdraer", 'n ou naam vir die môrester.

Tartarus: in die Griekse mites die diepste afgrond onder die onderwêreld.

kwintessens: die "vyfde element" van die ou wetenskap, suiwerder as aarde, water, lug en vuur.

Sewester: die sterregroep Pleiades, wat ook in Job 9:9 en Job 38:31 genoem word.

leviatan: 'n reusagtige seedier uit die Bybel, bv. Psalm 104:26.

Behemot: 'n reusagtige landdier wat in Job 40 beskryf word.

eerste Beweger: die ou sterrekunde se naam vir God as die oorsprong van alle beweging van die hemelsfere.

reusagtige engele: die opstandige engele wat die Seun in Boek 6 uit die Hemel verdryf het.

jy onthou, want jy het dit gehoor: Rafael vertel aan Adam, wat op die sesde dag geskep is en dus die hemelvaart van die Skepper kon hoor.