Farinata en Cavalcante de' Cavalcanti. Oor wat die verdoemdes weet.

Nou loop my Meester verder langs 'n nou paadjie
tussen die pyniging en die stadsmuur,
en ek volg agter hom aan.

"O hoogste krag, wat my deur hierdie goddelose kringe
lei soos dit u behaag," het ek begin,
"praat met my en stil my verlange.

Die mense wat in hierdie grafte lê,
kan hulle gesien word? Al die deksels
is reeds opgelig, en niemand hou wag nie."

En hy vir my: "Hulle sal almal toegemaak word
wanneer hulle uit Josafat terugkeer
hierheen met die liggame wat hulle bo gelaat het.

Aan hierdie kant het Epikurus en al sy volgelinge
hul begraafplaas,
hulle wat sê dat die siel saam met die liggaam sterf.

Maar oor die vraag wat jy my vra,
sal jy binnekort hier binne antwoord kry,
en ook oor die wens wat jy verswyg."

En ek: "Goeie Gids, ek verberg my hart net vir u
sodat ek minder kan praat;
en dit is nie net nou dat u my daartoe aangespoor het nie."

"O Toskaner, jy wat lewend deur die stad van vuur
gaan en so beskeie praat,
wees so goed om op hierdie plek te bly staan.

Jou manier van praat maak dit duidelik
dat jy gebore is in daardie edele vaderland
wat ek miskien te veel gekwel het."

Skielik het hierdie stem
uit een van die grafte gekom; daarom het ek bang
'n bietjie nader aan my Gids gedruk.

En hy het vir my gesê: "Draai om! Wat doen jy?
Kyk, daar is Farinata wat opgestaan het;
van die middel af opwaarts sal jy hom heeltemal sien."

Ek het my oë reeds op syne gerig,
en hy het regop gestaan met bors en voorhoof,
asof hy die Hel in groot minagting hou.

En met dapper en vinnige hande het my Gids
my tussen die grafte na hom toe gestoot
en gesê: "Kies jou woorde goed."

Sodra ek aan die voet van sy graf was,
het hy my 'n rukkie bekyk, en toe, amper met minagting,
vir my gevra: "Wie was jou voorvaders?"

Ek, wat hom graag wou gehoorsaam,
het dit nie verswyg nie, maar hom alles vertel;
daarop het hy sy wenkbroue effens opgetrek.

Toe sê hy: "Hulle was fel teen my gekant,
en teen my voorvaders en my party;
daarom het ek hulle twee keer verstrooi."

"As hulle verban is, het hulle van alle kante teruggekeer,"
het ek hom geantwoord, "die eerste keer en die tweede keer;
maar u mense het daardie kuns nie goed geleer nie."

Toe het daar langs hom 'n skim voor my oë opgerys,
onbedek tot by die ken;
ek dink hy het op sy knieë opgekom.

Hy het om my rondgekyk asof hy
graag wou sien of iemand anders by my was;
maar toe sy vermoede heeltemal verdwyn het,

het hy huilend vir my gesê: "As jy deur hierdie blinde
tronk gaan omdat jou gees so verhewe is,
waar is my seun? En waarom is hy nie by jou nie?"

En ek vir hom: "Ek kom nie uit eie krag nie;
hy wat daar wag, lei my hierheen,
hy vir wie u Guido miskien minagting gehad het."

Sy woorde en die soort straf
het sy naam reeds vir my verklap;
daarom was my antwoord so volledig.

Hy het skielik regop gespring en uitgeroep: "Hoe
het jy gesê – 'hy het gehad'? Leef hy dan nie meer nie?
Val die soet lig nie meer op sy oë nie?"

Toe hy merk dat ek 'n bietjie talm
voordat ek antwoord, het hy agteroor
teruggeval en nie weer verskyn nie.

Maar die ander, die grootmoedige, op wie se versoek
ek bly staan het, het nie sy gesig verander nie;
hy het nie sy nek gedraai of sy lyf gebuig nie.

"En as," het hy voortgegaan met wat hy eers gesê het,
"as hulle daardie kuns nie goed geleer het nie,
pynig dit my meer as hierdie bed.

Maar die gesig van die Vrou wat hier heers,
sal nie vyftig keer weer opvlam nie,
voordat jy self sal weet hoe swaar daardie kuns is.

En so waar as jy na die soet wêreld wil terugkeer,
sê vir my: waarom is daardie volk
in elkeen van sy wette so genadeloos teen my geslag?"

Daarop ek vir hom: "Die slagting en die groot bloedbad
wat die Arbia rooi gekleur het,
laat sulke gebede in ons tempel opgaan."

Nadat hy sugtend sy kop geskud het,
het hy gesê: "Daar was ek nie alleen nie, en ek het beslis
nie sonder rede saam met die ander opgetrek nie.

Maar ek was alleen daar, toe almal
ingestem het dat Florence vernietig moet word –
ek was die een wat haar openlik verdedig het."

"Ag, mag u nageslag eendag rus vind,"
het ek hom gesmeek, "maak vir my die knoop los
wat my gedagtes hier verstrik het.

Dit lyk asof u, as ek reg hoor,
vooruit kan sien wat die tyd sal bring,
maar dat dit met die hede anders gesteld is."

"Ons sien soos mense met swak oë,"
het hy gesê, "die dinge wat ver van ons af is;
so veel lig gee die Hoogste Heerser ons nog.

Wanneer die dinge naby kom of gebeur, is ons verstand
heeltemal leeg, en as niemand dit vir ons kom vertel nie,
weet ons niks van julle menslike toestand nie.

Daarom kan jy verstaan dat ons kennis
heeltemal dood sal wees van die oomblik af
wanneer die deur van die toekoms toegemaak word."

Toe het ek, asof ek berou oor my fout gehad het,
gesê: "Sê dan nou vir daardie een wat teruggeval het
dat sy seun nog by die lewendes is.

En as ek nou net stilgebly het toe ek moes antwoord,
sê vir hom dat ek dit gedoen het omdat ek al gedink het
aan die dwaling wat u nou vir my opgelos het."

En nou het my Meester my reeds teruggeroep;
daarom het ek die gees nog dringender gevra
om my te vertel wie daar by hom was.

Hy het gesê: "Ek lê hier saam met meer as duisend;
hier binne is Frederik die Tweede,
en die Kardinaal; van die res praat ek nie."

Daarop het hy hom verberg, en ek het my treë
na die ou digter gedraai, terwyl ek nadink
oor daardie woorde wat vir my vyandig geklink het.

Hy het verder geloop, en toe ons so gaan,
het hy vir my gesê: "Waarom is jy so verward?"
En ek het sy vraag volledig beantwoord.

"Laat jou geheue bewaar wat jy
teen jouself gehoor het," het die Wyse my beveel,
"en luister nou hier." En hy het sy vinger opgelig.

"Wanneer jy voor die soet glans staan
van haar wie se pragtige oë alles sien,
sal jy van haar die reis van jou lewe leer ken."

Toe het hy na links gedraai;
ons het die muur verlaat en na die middel gegaan
langs 'n paadjie wat na 'n vallei afloop,

wat selfs tot daar bo walglik gestink het.

Josafat: volgens 'n ou uitleg van die Bybel (Joël 3) sal die Laaste Oordeel in die dal van Josafat plaasvind. Dan kry die siele hul liggame terug.

Epikurus (341–270 v.C.) was 'n Griekse filosoof wat geleer het dat die siel saam met die liggaam sterf. Sy volgelinge word hier saam met die ketters gestraf.

Farinata degli Uberti (oorlede 1264) was die leier van die Ghibellyne, die keiserlike party in Florence. Dante se familie was Guelfe, die party van die pous. Die twee partye het mekaar om die beurt uit die stad verban.

By Montaperti, aan die rivier Arbia, het die Ghibellyne in 1260 die Florentynse Guelfe verpletter. Daarna wou die oorwinnaars Florence platslaan, maar Farinata het alleen opgestaan en die stad gered.

Cavalcante de' Cavalcanti was die vader van die digter Guido Cavalcanti, Dante se beste vriend. Guido was in die jaar van die reis (1300) nog lewend, maar sou kort daarna sterf.

Die "Vrou wat hier heers" is Proserpina, koningin van die onderwêreld, wat met die maan vereenselwig is. Binne vyftig maande sou Dante self leer hoe swaar dit is om uit ballingskap terug te keer: hy is in 1302 verban en kon nooit terugkeer nie. Frederik die Tweede was keiser van die Heilige Romeinse Ryk en die Kardinaal is Ottaviano degli Ubaldini; die vrou met die pragtige oë is Beatrice.