Nicolaas Petrus van Wyk Louw is op 11 Junie 1906 op Sutherland in die Karoo gebore. Hy het grootgeword in die stilte en ruimte van daardie landskap, en dit het sy werk diep gevorm: oop, soekend en dikwels worstelend, maar altyd eerlik. Hy het nie geskryf om gemak te bring nie, maar om vrae te vra: oor goed en kwaad, oor mag en verantwoordelikheid, en oor wat dit beteken om in Afrikaans te dink, te leef en te droom.

Saam met sy broer W.E.G. Louw was hy die middelpunt van die Dertigers, die geslag wat Afrikaans in die 1930's as volwaardige letterkundige taal gevestig het. Sy debuut, Alleenspraak (1935), het 'n nuwe innerlikheid en erns na die Afrikaanse poësie gebring. Daarna volg onder meer Die halwe kring (1937), die epiese gedig Raka (1941), Gestaltes en diere (1942), Nuwe verse (1954) en Tristia (1962). Sy verse drama Die dieper reg (1938) is geskryf vir die Eeufees van die Groot Trek. Die monumentale Germanicus (1956) word gereken onder die grootste dramas in Afrikaans.

Louw was ook een van die skerpste denkers van sy tyd. In essaybundels soos Lojale verset (1939) en Liberale nasionalisme (1958) het hy gepleit vir 'n volk wat nie net wil voortbestaan nie, maar wil "voortbestaan in geregtigheid". Hy het gemeen dat 'n gemeenskap die reg het om sy eie leiers te kritiseer, juis omdat hy hom liefhet. Hierdie gedagte het hom by die gesaghebbers nie altyd gewild gemaak nie.

Hy was dosent aan die Universiteit van Kaapstad, daarna professor in Afrikaanse letterkunde aan die Gemeentelike Universiteit van Amsterdam, en vanaf 1958 aan die Universiteit van die Witwatersrand. Hy is die enigste skrywer wat die Hertzogprys in drie genres ontvang het: poësie, drama en kritiese prosa. Hy het ook die W.A. Hofmeyr-prys, die CNA-prys en die SAUK-prys vir hoorspele gewen. Die Rijksuniversiteit Utrecht het hom reeds in 1948 'n eredoktorsgraad toegeken, en later volg eredoktorate van Rhodes, Stellenbosch, Unisa en die Universiteit van Kaapstad. In 2005 het hy postuum die Orde van Ikhamanga (Goud) ontvang, vir sy bydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde en die bevordering van inheemse taalregte.

Hy is op 18 Junie 1970 in Johannesburg oorlede. Hy het nie finale antwoorde nagelaat nie, maar vrae wat steeds wakker hou. Dit is dalk presies hoekom ons hom vandag steeds nodig het.

Ontwaak

In N.P. van Wyk Louw: Ontwaak, 'n film deur Gideon Breytenbach van Kilroy Was Here Productions, met Riku Lätti as mede-regisseur, word sy werk vars herontdek deur musiek, gesprek en verbeelding. Kunstenaars van Die Wasgoedlyn tree op, onder wie Nardus du Plooy, Hanru Niemand, Andra, Bacchus Nel en Die Kaalkop Waarheid, en Danie Marais voer die onderhoude. Die film vra opnuut: wat het Louw vandag nog vir ons te sê?

Luister na die album: Ontwaak deur ons

--------

N.P. van Wyk Louw: ’n Stem wat steeds praat

Daar is min name in die Afrikaanse letterkunde wat so stil, maar so diep eggo soos N. P. van Wyk Louw. Hy was nie net ’n digter nie — hy was ’n denker, ’n soeker, iemand wat deur woorde probeer het om sin te maak van menswees, van waarheid, van die plek van ’n volk in ’n groter wêreld.

Gebore in die Karoo se uitgestrekte stilte, het Louw grootgeword met ’n skerp bewussyn van ruimte — nie net fisies nie, maar ook geestelik. Sy werk dra daardie gevoel: oop, soekend, soms worstelend, maar altyd eerlik. Hy het nie geskryf om gemak te bring nie; hy het geskryf om vrae te vra. Oor goed en kwaad. Oor mag en verantwoordelikheid. Oor taal — en wat dit beteken om in Afrikaans te dink, te leef en te droom.

As deel van die sogenaamde Dertigers het hy gehelp om Afrikaans as literêre taal te verdiep en te verfyn. Werke soos Raka en Germanicus wys nie net sy tegniese vernuf nie, maar ook sy moed om moeilike temas aan te pak. Hy het geglo dat ’n klein taal groot idees kan dra — en hy het dit bewys.

Maar miskien is dit juis vandag dat Louw weer nuut begin praat.

Met N.P. van Wyk Louw: Ontwaak, ’n nuwe film deur Gideon Breytenbach van Kilroy Was Here Productions, en mede-regisseur Riku Lätti van Die Wasgoedlyn, word sy werk vars en lewendig herontdek. Die film, wat op 30 Mei op kykNET wys, is nie net ’n biografiese terugblik nie — dit is ’n uitnodiging om weer te luister.

Soos die lokprent dit stel:

“N.P. van Wyk Louw: Ontwaak is ’n vars, musikale en visuele herontdekking van een van Afrikaans se grootste denkers en digters. Verfilm en verwerk deur Gideon Breytenbach, met Riku Lätti as mede-regisseur, bring hierdie film Louw se woorde weer tot lewe deur musiek, gesprek en verbeelding. Met bydraes van kunstenaars uit Die Wasgoedlyn, waaronder Nardus du Plooy, Hanru Niemand, Andra, Bacchus Nel en Die Kaalkop Waarheid, asook insiggewende onderhoude deur Danie Marais. Ontwaak vra opnuut: Wat het Louw vandag nog vir ons te sê?”

kry die album hier: NP van Wyk Louw: Ontwaak deur ons

Dit is dalk die kern van Louw se nalatenskap: hy gee nie finale antwoorde nie — hy laat jou dink. Hy laat jou wonder. Hy laat jou ongemaklik raak op die regte maniere.

En dalk is dit presies hoekom ons hom steeds nodig het.

Uit die Biografie (deur Willie van Staden:

Nicolaas Petrus van Wyk Louw (1906-1970) was ʼn letterkundige en professor aan die Gemeentelike Universiteit in Amsterdam en die Universiteit van die Witwatersrand. Hy was ʼn Afrikaanse filosoof, digter, dramaturg en skrywer en die enigste persoon om die Hertzogprys in drie genres te verower, naamlik poësie, drama en kritiese prosa. Hy kry vele ander pryse vir sy skryfwerk, insluitende die W.A. Hofmeyr-prys, die C.N.A.-prys en die SAUK-prys vir hoorspele. Die Rijksuniversiteit van Utrecht in Nederland ken reeds so vroeg as 1948 ʼn eredoktorsgraad aan hom toe vir sy baanbrekerswerk op die gebied van die jong Afrikaanse letterkunde en hy ontvang verdere eredoktorate van Rhodes Universiteit, die Universiteit van Stellenbosch, die Universiteit van Suid-Afrika en die Universiteit van Kaapstad. Die Staatspresident ken in 2005 postuum die Orde van Ikhamanga (Goud) aan hom toe vir sy bydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde en die bevordering van inheemse taalregte, terwyl die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns erelidmaatskap word aan hom toegeken het.