Ek sien nou die dag daar bo op die wolk-TV hulle praat weer van my. Jan van Riebeeck. Die man met die baard, die hoed en die ongemaklike nalatenskap. Ek is glo alles tegelyk: stamvader, skurk, tuinier, kolonialis, voorsieningsbestuurder en vir sommige mense sommer persoonlik verantwoordelik vir elke pothole tussen Kaapstad en Musina.
Dis nogal baie druk vir een ou wat oorspronklik net moes seker maak die skepe kry vars groente.
Laat ek nou self praat.
Toe ek in 1652 hier aankom, het ek nie van die skip afgeklim met ’n PowerPoint-aanbieding getiteld: “Masterplan vir eeue se verdeeldheid.” Ek het nie gesê: “Mans, hier gaan ons nou vir drie en ’n half eeue ’n ingewikkelde sosiale ramp ontwerp.” Nee. Ek het gesê: “Waar plant ons die kool?”
Ek was ’n amptenaar. ’n Middelbestuurder. Die soort man wat vandag in ’n oopplan-kantoor sou sit en passief-aggressiewe e-posse stuur oor voorraadtekorte. Ek het bevele uitgevoer. Die VOC het gesê: “Jan, gaan maak ’n verversingspos.” Hulle het nie gesê: “Word ’n simbool wat mense in 2026 nog op Facebook oor gaan baklei nie.”
En nou hoor ek party mense sê ek het ’n volk begin.
Ai tog. Ek het ’n groentetuin begin.
As ’n volk daaruit ontstaan het, dan is dit seker die eerste keer in die geskiedenis dat ’n nasie uit beet, uie en administratiewe frustrasie ontwikkel het.
Ander sê ek het kolonialisme begin.
Nou luister mooi: teen die tyd wat ek my voet hier neersit, was die wêreld reeds vol ryke, veroweraars, handelaars en mense wat ander mense se goed vat. Ek was nie die uitvinder van kolonialisme nie. Ek was eerder franchisehouer.
En oor die korrupsie… ja, nou kom ons by die snaakse deel.
Dis waar, ek was nie juis die skoonste ketel in Amsterdam nie. Daar was bewerings, ondersoeke, vingers gewys, vrae gevra oor geld wat geloop het waar dit nie moes nie. En toe stuur hulle my Kaap toe.
Met ander woorde: ek is moontlik nie bevorder nie — ek is verplaas.
So as julle kwaad is dat ek hier beland het, moet julle dalk ook vra oor die HR-afdeling van die VOC.
As ek geweet het wat alles sou volg — oorloë, onteiening, apartheid, skuldgevoelens, identiteitskrisisse, standbeelde wat val, straatname wat verander, mense wat mekaar in kommentaarafdelings uitskel — sou ek steeds gekom het?
Eerlik?
Ek sou dalk net stadiger geloop het by die trap af.
Ek sou miskien nog ’n week in Amsterdam gebly het, ’n haring geëet, diep gedink en gevra: “Is daar nie dalk ’n minder histories-belaaide pos beskikbaar in Batavia nie?”
Maar die waarheid is: geen enkele mens begin ooit presies wat later van hom gemaak word nie. Ek was ’n mens van my tyd. Julle is mense van julle tyd. En oor 300 jaar gaan iemand vir julle ook blameer vir iets wat julle nou dink heel normaal is.
Dis hoe geskiedenis werk: almal is slimmer agterna.
So ja — jammer vir die bohaai.
Jammer dat ek ’n simbool geword het vir dinge veel groter as myself.
Jammer dat my gesig op skoolmure beland het.
Maar ook… nie heeltemal jammer nie.
Daardie tamaties was uitstekend.
