Dr. Ivor Blumenthal se artikel, “The Great Campus Circus”, steek my dwars in die krop. Ek stem met dele daarvan saam. En juis daarom is ek ontsteld oor die geheel.
Ek is nie onbevoordeeld nie. Ná 18 jaar by die Universiteit van Venda is ek sedert 2008 die nasionale direkteur van Studietrust, ’n beurs- en studentebegeleidingsorganisasie wat in 1974 gestig is. Ons werk al meer as vyftig jaar met jongmense wat teen ’n sterk stroom moet swem om ’n universiteitskwalifikasie te behaal.
In ons stigtingsjaar was minder as 6% van swart jongmense van hoërskoolouderdom in “wit Suid-Afrika” vir sekondêre onderwys ingeskryf. Slegs 0,19% van die swart jongmense wat in matriek moes wees, was in matriek. Die staat het destyds R484 per jaar aan die onderwys van ’n wit kind bestee en R29 aan dié van ’n swart kind. Dit was die wêreld waarin Studietrust ontstaan het.
Wanneer ’n mens daardie geskiedenis in gedagte hou, is dit nie verbasend dat ’n mens sensitief reageer op enige skrywe wat die studente van 2026 as “entitled” afmaak nie. Maar ek wil nie in reaksie bly nie. Ek wil die argument ontleed.
Waar Blumenthal reg is
Laat ek eers sê wat ek met hom deel.
Hy is reg dat NSFAS onder erge finansiële druk is. Hy is reg dat die staat se verbintenis tot lewenskostetoelaes enorme bedrae verg — sy syfer van R18 miljard per jaar vir akkommodasie is nie weg te wens nie. Hy is reg dat uitsakkoerse ’n ernstige probleem is, en dat dit nie sin maak om studente vir jare te finansier as hulle nie die nodige akademiese ondersteuning kry nie. Hy is reg dat die “missing middle” — die kinders van onderwysers, verpleegsters en polisiebeamptes wat net bokant die R350 000-drempel val — ’n werklike probleem het. Hy is reg dat korrupsie ondersoek moet word. En prof. Jonathan Jansen se punt oor die toestand van basiese onderwys is nie net geldig nie, dit is sentraal.
’n Mens kan nie ’n ernstige antwoord op hierdie artikel skryf sonder om dit alles toe te gee nie.
Maar ’n mens kan ook nie daar stop nie. Want tussen “NSFAS is onder druk” en “studente is bedorwe” lê ’n lang pad — en dit is die pad wat Blumenthal nie stap nie.
Waar die argument misgaan
1. Die strooiman: “premium apartments in gentrified urban centres”
Blumenthal skryf dat die studente se grief is “that the state’s multi-billion-rand housing allowance was no longer sufficient to secure premium apartments in gentrified urban centres.”
Dit is die kern van sy argument, en dit is verkeerd.
Die werklike geskil is nie luuksheid nie. Dit is bekostigbaarheid in ’n private eiendomsmark. Die gemiddelde privaathuur vir ’n eenpersoonkamer in universiteitstede soos Kaapstad, Stellenbosch en Johannesburg is ver bo die R52 000-per-jaar plafon (d.w.s. sowat R4 333 per maand). Studente vra nie om in gentrifiseerde woonstelle te woon nie; hulle vra dat die plafon in verhouding staan tot wat die mark werklik vra. Blumenthal bou sy hele betoog op die teenoorgestelde aanname. Hy verdraai die eis, en val dan die verdraaide eis aan. Dit is die klassieke strooiman.
2. Die valse keuse: akademiese erns óf materiële ondersteuning
Blumenthal stel dit voor asof ’n mens moet kies: óf die staat betaal alles, óf universiteite gaan ten gronde. “Until the state recovers the courage to demand academic accountability in exchange for public funds,” skryf hy, “the entire higher education system will continue its slow descent.”
Maar hierdie keuse is vals. Akademiese erns en materiële ondersteuning is nie teenpole nie; hulle is voorwaardes vir mekaar. ’n Student wat honger is, wat nie ’n veilige slaapplek het nie, wat nie ’n rekenaar het nie, presteer swakker — nie beter nie. Enige akademikus wat al ’n semester lank ’n student dopgehou het wat sukkel met die basiese behoeftes van die lewe, weet dit. Dit is nie ’n argument vir onbeperkte besteding nie; dit is ’n argument dat besteding aan werklike behoeftes gekoppel moet word, nie daarvan geskei nie.
3. Oorhaastige veralgemening: “die 30%-student”
Blumenthal skryf: “Without saying it explicitly, Jansen no doubt is referring to the ‘30% students’ who manage somehow to get a university pass.”
Hy het geen bewyse dat Jansen dit bedoel nie — hy skryf dit self neer as ’n vermoede — en hy gebruik dan die vermoede om ’n hele kohort te karakteriseer. Later in dieselfde artikel is die studente “otherwise unemployable matriculants” wat by universiteite gedump word “for three to seven years”.
Die probleem met uitsakkoerse is werklik. Die stelsel moet aandag gee aan studente wat akademies sukkel. Maar uit die feit dat ’n 30%-slaagsyfer bestaan, volg dit nie dat alle NSFAS-studente onverdienstelik is nie. Baie NSFAS-studente kom uit die diepste armoede, en slaag nie net nie — hulle blink uit. Hulle is nie die uitsondering wat ’n mens kan ignoreer nie. Hulle is die rede hoekom die stelsel bestaan.
Om die reël uit die uitsondering te maak, is nie ’n argument nie. Dit is ’n vooroordeel.
4. Die dubbele standaard oor bekostigbaarheid
Daar is ’n dieper ongemaklikheid in die artikel. Aan die een kant is die student wat die huur nie kan bekostig nie, “entitled”. Aan die ander kant is die “missing middle” — wat net bokant R350 000 verdien en dieselfde huur nie kan bekostig nie — die slagoffer van ’n onregverdige stelsel.
Dieselfde probleem, twee heeltemal verskillende name. Die rede is nie die syfers nie. Die rede is wie die student is.
5. Die insinuasie sonder bewys
Blumenthal skryf van die “cartels” wat “may have very close ties to ministers, directors general, and state bureaucrats.”
Ek stem saam dat korrupsie ondersoek moet word. Ek stem saam dat die huismark ondermyn kan wees deur mense wat die stelsel uitbuit. Maar daar is ’n verskil tussen om ’n ondersoek te eis en om ’n vermoede in die debat in te gooi wat die hele studentebeweging met korrupsie assosieer. As hy bewyse het, moet hy dit noem. As hy dit nie het nie, moet hy dit nie suggereer nie.
Die kennisleer
Hier is die dieper probleem. Blumenthal skryf onder die vaandel van “common sense”. Maar daar is ’n verskil tussen gesonde verstand en ’n vooraf geformuleerde gevolgtrekking wat op feite probeer steun.
Kennis het ten minste drie dimensies. Die proposisionele — die feite wat ’n mens beweer en die volg van die reëls van die logika. Die perspektiwiese — die hoek waarvandaan ’n mens kyk. En die partisiperende — wie deelneem aan die gesprek en wie se stem tel.
Op die proposisionele vlak is Blumenthal se syfers dikwels reg maar selektief. Hy noem die R18 miljard; hy noem nie die inflasie en die behuisingstekort wat daardie syfer dryf nie.
Op die perspektiwiese vlak skryf hy asof hy nog nooit ’n beursstudent ontmoet het nie. ’n Mens sou dit nie verwag van iemand met sy ervaring nie.
En op die partisiperende vlak — dit is die ernstigste — is daar, hehalwe vir die studenteraadslede wat negatief reageer op voorstelle oor die inperking van behuisingstoelae, geen student wat in sy artikel praat nie. Daar is sprekers: Jansen, Roodt, Habib, die DA, die EFF. Daar is objekte: die studente. Maar die studente self, wat die stelsel die beste ken, is stil. Hulle is die onderwerp van die artikel, maar nie die deelnemers daaraan nie.
Dit is die kern van die probleem. Hy weet reeds wat hy weet. Die gevolgtrekking het die getuienis voorafgegaan.
Wat ’n ernstige alternatief sou behels
Blumenthal se geldige bekommernisse verdien meer as kritiek, maar hulle verdien ook meer as 'n paar vinnige oplossings wat in 'n paragraaf afgehandel word. Elkeen van die vrae wat hy aanraak — die verdeling van befondsing tussen universiteite se bloktoelae en studente se lewenskoste, wie behuisingsgeld behoort te administreer, of een nasionale plafon steeds sin maak in 'n land met so uiteenlopende huurmarkte, hoe om werklik nuwe beddens te bou in plaas van om private verhuurders te subsidieer, en hoe om die "missing middle" te bedien sonder om 'n nuwe skuldlas te skep — verdien elkeen sy eie ernstige debat. Ek het nie die illusie dat ek dit hier kan oplos nie. Wat ek wel weet, is dat die rigting van daardie debat nie by Blumenthal se uitgangspunt kan begin nie. Dit moet begin by die erkenning dat 'n student wat honger is en nie weet waar hy vannag gaan slaap nie, nie 'n "sirkus" is nie — hy is die rede hoekom die stelsel bestaan.
Gevolgtrekking
NSFAS het ingrypende hervorming nodig. Doeltreffendheid, deursigtigheid en akademiese ondersteuning (nie net geld nie) is krities. Ek stem met Blumenthal saam oor die dringendheid daarvan.
Maar om die stelsel en sy begunstigdes as ’n “sirkus” te bespot, is ’n onderskatting van die duisende studente wat onder voortgesette uitdagende omstandighede hul potensiaal verwesenlik — dikwels die eerste in hul families wat ooit ’n universiteitskampus betree.
Hulle verdien ’n dialoog wat hul menswaardigheid eerbiedig. Ons almal verdien ook ’n debat wat die moeilike vrae vra.
Teken in om te kommentaar