Om Afrikaans te wees en te praat is nie meer bloot die samehangende gemeenskap wat baie eens geglo het bestaan nie. Sedert 1994 het die eertydse politieke aanslag, verhoudings met die staat en opvattings oor die toekoms ingrypend verander. Maar daar is nie net een nuwe konsensus wat die oue vervang het nie. Vandag verskil Afrikaanssprekendes onderling oor die grondwet, grond en eiendomsregte, ras en transformasie, taaldinge, geloof en ander sosiale waardes, politieke oriëntasie en hoe om ons belange onderling en met alle Suid-Afrikaners te bevorder. Dis niks nuuts nie. Afrikaners het nog altyd onderling soms wesentlik van mekaar verskil.
Sommige sien die toekoms hoofsaaklik in verdediging en uitbouing van die Afrikaanse taal, kultuur en gemeenskapinstellings. Ander plaas groter klem op deelname aan breër demokratiese politiek, grondwetlike hervorming of alliansies om verandering van binne die stelsel te probeer bewerkstellig. Daar is ook verskille oor die rol van sogenaamde “burgerlike” organisasies, die waarde van internasionale steun en die mate waartoe ons ons eie politieke belange van dié van ander Suid-Afrikaners kan of behoort te onderskei.
Verskille benodig oop gesprek
Hierdie verskille verdien meer as oppervlakkige kommentaar. Dit benodig oop gesprek waarin ons bereid is om verskillende standpunte van almal in Suid-Afrika ernstig op te neem, aannames te bevraagteken en ons oortuigings aan die werklikheid te toets. Dit beteken nie dat ons verskille moet verswyg of alle standpunte as ewe oortuigend hoef te sien nie. Ons moet ook uitwerk watter politieke strategieë kan werk, watter nie, en die gevolge daarvan vir Afrikaners en Suid-Afrika as geheel.
AvSA se benadering is nie om Afrikaners as ’n homogene groep, wat dit nog selde was, te behandel nie, maar om beter te verstaan hoe uiteenlopend ons dink, waarom ons verskil en waar gemeenskaplike grond mag bestaan. Geen enkele organisasie, politieke party of woordvoerder kan namens alle Afrikaners praat nie. Ons politieke voorkeure, lewenservarings en verwagtings verskil, en ons moet ruimte laat vir daardie verskeidenheid.
Toekoms verbind aan almal in SA
Die doel is nie om Afrikaanssprekendes in ’n politieke of kulturele afsondering van ander Suid-Afrikaners te plaas nie. Ons toekoms is onlosmaaklik verbind aan dié van Suid-Afrika en sal ook so in die toekoms doen. Ons regte, veiligheid, taal en kulturele instellings is belangrik, maar moet nie buite die breër grondwetlike, ekonomiese en sosiale werklikheid van die land bevorder word nie. Dit beteken nie dat groepsbelange onbelangrik is, of dat kritiek op die regering, beleidsrigtings of die optrede van andersgesindes moet versag nie. Maar dit verg dat ons onderskei tussen verdediging van regmatige belange en die aanname dat ons politieke toekoms slegs deur konfrontasie of steun van buite Suid-Afrika verseker kan word. Ons moet met ander Suid-Afrikaners na oplossings soek.
Soeke na nuwe politieke oriëntasie
Die geskiedenis sedert 1994 bied genoeg materiaal vir so ’n gesprek. Die einde van Nasionale Party politieke oorheersing, die soeke na nuwe party-politieke tuistes, die opkoms van andersdenkende stemme wat Afrikaanse gemeenskapsbelange bevorder, en die rol van ander partye was almal deel van ’n nuwe politieke oriëntasie. Meer onlangs het koalisiepolitiek, die regering van nasionale eenheid en die toenemende internasionale dimensie van Afrikanerpolitiek nuwe vrae en eise na vore gebring.
AvSA se doelstelling is om in die gees van die AvSA Credo, ’n Afrikaanse netwerk te wees wat met ander saamwerk aan ’n inklusiewe, regverdige en voorspoedige Suid-Afrika. Daar is verskeie kwessies wat saam met ander Suid-Afrikaners en ander in Afrika en wêreldwyd aangespreek moet word, soos waar is daar ruimte vir samewerking met ander tussen uiteenlopende Afrikaanse en ander politieke strominge, en watter lyk te diep om te oorbrug? Hoe versoen ons die behoud van ’n eie taal en kultuur met dié van nie-Afrikaners? Daarom is AvSA nie ’n mondstuk vir ’n politieke party of organisasie nie, en ons glo nie dat een persoon, beweging of instelling namens alle Afrikaners kan praat nie. Ons wil eerder ’n ruimte skep waarin verskillende standpunte aan die orde kom, bewerings getoets word en ongemaklike vrae nie vermy word nie.
Dit verg bereidheid om te luister, maar nie dat ons kritiek moet opskort of alle standpunte as ewe oortuigend moet aanvaar nie. ’n Onafhanklike gesprek vereis sowel openheid as oordeel om te probeer om verskille te verstaan en te respekteer, en veral te ondersoek watter argumente deur bewyse en ervaring ondersteun word.
Ons wil hierdie vrae bly aanspreek om lig te werp op onderliggende aannames, keuses, belange en gevolge. Ons begin nie met die veronderstelling dat daar een korrekte Afrikaanse standpunt bestaan nie en dat alle verskille bloot moet verdwyn nie. Dit verg eerlike gesprek oor ons politieke toekoms — ’n gesprek wat krities genoeg is om verskille bloot te lê, maar ruim genoeg om na ander standpunte te luister. Ons sal nie elke uitgawe met ’n finale antwoord afsluit nie. Maar ons wil help om die vrae en politieke keuses duideliker te maak en meer onafhanklik van slagspreuke en gevestigde lojaliteite. So ’n benadering gaan nie bloot oor waar Afrikaners hulself in die huidige politieke landskap bevind nie, maar eerder oor hoe om ondanks uiteenlopende opvattings ’n volhoubare toekoms te help vorm binne ’n demokratiese Suid-Afrika wat ander se aspirasies en regte erken en respekteer.
Ernstige, onafhanklike gesprek
Hierdie nuusbrief begin met ’n eenvoudige uitgangspunt: Afrikaners se politieke toekoms verdien ’n ernstige, onafhanklike gesprek. Nie omdat Afrikaners ’n enkele politieke wil of gemeenskaplike belange het nie, maar juis omdat dit nie meer vanselfsprekend is nie.
Daar is vandag verskillende politieke tuistes, organisasies en ideologiese strominge. Sommige beklemtoon die beskerming van Afrikaans, kultuur en gemeenskapsinstellings; ander plaas hul vertroue in breër grondwetlike politiek. Daar is uiteenlopende sienings oor die DA en die VF Plus, oor AfriForum en Solidariteit, oor politieke alliansies en oor die waarde van internasionale steun. Om hierdie verskille bloot te beskryf, is nie genoeg nie. Ons moet ook vra waarop die aansprake berus, watter resultate behaal word en wat die gevolge van bepaalde strategieë is.
Die nuusbrief wil daarom nie ’n mondstuk vir ’n politieke party of organisasie wees nie. Dit wil ook nie voorgee dat een persoon, beweging of instelling namens alle Afrikaners kan praat nie. Ons wil eerder ’n ruimte skep waarin verskillende standpunte aan die orde kom, bewerings getoets word en ongemaklike vrae nie vermy word nie.
Moet bereid wees om te luister
Dit beteken dat ons bereid moet wees om te luister, maar nie dat ons kritiek moet opskort of alle standpunte as ewe oortuigend moet aanvaar nie. ’n Onafhanklike gesprek vereis sowel openheid as oordeel: om te probeer verstaan waarom mense verskil, en terselfdertyd te ondersoek watter argumente deur bewyse en ervaring ondersteun word.
Ons sal nie elke uitgawe met ’n finale antwoord afsluit nie. Maar ons wil wel help om die vrae skerper te stel, die politieke keuses duideliker te maak en die gesprek oor Afrikaners se toekoms minder afhanklik van slagspreuke en gevestigde lojaliteite te maak.
Teken in om te kommentaar